Η μεγάλη αποτυχία των Γάλλων Οικολόγων

Στα τέλη Αυγούστου, ο Φρανσουά ντε Ρυζύ και ο Βανσάν Πλασέ, οι οποίοι μέχρι εκείνη την ημέρα μοιράζονταν την προεδρία της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος Ευρώπη-Οικολογία-Πράσινοι, ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους από το κόμμα. Και όχι τυχαία, το έκαναν από το βήμα μιας σημαντική εκδήλωσης του Σοσιαλιστικού Κόμματος, αφήνοντας άναυδους τους οικοδεσπότες τους.

Κατηγόρησαν τους συντρόφους τους για «αριστερίστικη εκτροπή» κι «ανευθυνότητα» και κατήγγειλαν την εκλογική συνεργασία με το Μέτωπο της Αριστεράς στις ερχόμενες περιφερειακές εκλογές που αποφάσισαν οι σύντροφοί τους στις περιφέρειες του Νορ-Πα ντε Καλέ και της Προβηγκίας-Άλπεις-Κυανή Ακτή, θεωρώντας ότι θα οδηγήσει στην «μελανσονοποίηση» της οικολογίας. Επιπλέον, πιστεύουν ότι με τη συνεργασία τους με το ΣΚ και με τη συμμετοχή τους στην κυβέρνηση θα φράξουν τον δρόμο στην άνοδο του Εθνικού μετώπου της Μαρίν Λεπέν.

Ακολούθησε ένα πραγματικό γαϊτανάκι παραιτήσεων στελεχών και αιρετών. Σχεδόν κάθε μέρα ανακοινώνονταν κι ένα νέο όνομα, ώστε να ενισχύεται η κάλυψη των εξελίξεων από τα μέσα ενημέρωσης. Στη συνέχεια ανακοινώθηκε η ίδρυση ενός νέου οικολογικού κόμματος, των Οικολόγων (Les Ecologistes).

Εκτός των προφανών πολιτικών προβλημάτων, η διάσπαση θα αποτελέσει μεγάλο πλήγμα και για τα ήδη δύσκολα οικονομικά του κόμματος, αφού θα στερηθεί την παρακράτηση μέρους του μισθού των αιρετών.

Οι αναλύσεις του Ερίκ Ντιπέν που δημοσιεύουμε σήμερα αποτυπώνουν το διχασμό του κόμματος και τα προβλήματα που οδήγησαν στη διάσπαση.

Αν μη τι άλλο, τα μέλη και τα στελέχη του κόμματος Ευρώπη-Οικολογία-Πράσινοι (EELV) –στην καθημερινή ζωή τούς αποκαλούν απλά «οι Πράσινοι»- συμφωνούν σε ένα σημείο: το κόμμα τους βρίσκεται σε κακή κατάσταση. Όσο για τον στρατηγικό ορίζοντά του, γίνεται ολοένα σκοτεινότερος. Κι ο Αλέν Κουλομπέλ (1), περιφερειακός σύμβουλος στην περιφέρεια Ρον-Αλπ, μέλος του ομοσπονδιακού συμβουλίου των Πρασίνων και υποστηρικτής της αριστερής πτέρυγας του κόμματος, προτείνει με απαισιόδοξο ύφος: «Η κρίση στο κίνημά μας θα επιδεινωθεί, ας συνεχίσουμε λοιπόν να βυθιζόμαστε στη σύγχυση». Από την πλευρά του, ο Ζαν-Βανσάν Πλασέ, πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας των Πρασίνων στη Γερουσία και ένας από τους πλέον ένθερμους υπέρμαχους της επιστροφής του κόμματος στην κυβέρνηση του Σοσιαλιστικού Κόμματος από την οποία αποχώρησε, διαπιστώνει ότι «το κόμμα είναι διαιρεμένο όσο ποτέ άλλοτε στο παρελθόν».

Για τον σημαντικότερο γαλλικό οικολογικό πολιτικό σχηματισμό, ένας ιστορικός κύκλος έχει πλέον ολοκληρωθεί. Μετά τις επιτυχίες των Πράσινων στις ευρωεκλογές του 2009, όταν ο Ντανιέλ Κον Μπεντίτ ηγήθηκε του ψηφοδελτίου αποσπώντας το 16,3% των ψήφων (χάνοντας για μερικά δέκατα της μονάδας τη δεύτερη θέση που κατέλαβε το ΣΚ) και στις περιφερειακές εκλογές του 2010 (12,2%), το κόμμα επιδόθηκε σε μια στρατηγική κατάκτησης θέσεων εξουσίας που απέφερε καρπούς. Χάρη κυρίως στη συμμαχία που συνήψε με το Σοσιαλιστικό Κόμμα, οι Πράσινοι κατόρθωσαν μέσα σε μια τριετία να διεισδύσουν στους θεσμούς. Όπως υπερηφανεύεται ο Πλασέ, «αποκτήσαμε μονομιάς 160 περιφερειακούς συμβούλους, 17 βουλευτές και 11 γερουσιαστές». Μάλιστα, φοβάται ότι «το κόμμα θα φάει μεγάλη κατραπακιά» στις περιφερειακές εκλογές του ερχόμενου Δεκεμβρίου, η οποία και θα αποτελέσει τη συνέχεια της αξιοσημείωτης υποχώρησης που υπέστη στις ευρωεκλογές του 2014 (8,9%) και των ελάχιστων εδρών νομαρχιακών συμβούλων που απέσπασε στις νομαρχιακές εκλογές του Μαρτίου του 2015 (2). Το κόμμα κινδυνεύει να χάσει το μικρό δίκτυο αιρετών που έχει δημιουργήσει, με εξίσου ξαφνικό τρόπο. Κι αναγκαστικά, η στρατηγική της συμμαχίας με τους Σοσιαλιστές τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Στη Γαλλία, η πολιτική οικολογία καλύπτει εκτεταμένο ιδεολογικό φάσμα. Προσελκύει μια ευρύτατη γκάμα ατόμων, από περιβαλλοντιστές με φιλελεύθερες απόψεις στα ζητήματα της οικονομίας έως άτομα με ριζοσπαστικές ή αντικαπιταλιστικές απόψεις. Όλοι αυτοί οι «Οικολόγοι» δυσκολεύονται να συνυπάρξουν στο ίδιο κόμμα. Για παράδειγμα, το 2013, ο Νοέλ Μαμέρ (3) τα βρόντηξε κι εγκατέλειψε το «μαγαζί» της Σεσίλ Ντιφλό (4), της τότε εθνικής γραμματέως του κόμματος, ενώ η πρώην υπουργός Περιβάλλοντος Κορίν Λεπάζ (5) προτιμάει πλέον το Rassemblemment citoyen – Cap 21 (Συσπείρωση πολιτών – πορεία για τον 21ο αιώνα)∙ ο δε Ζαν Λυκ Μπεναμιά, ο οποίος ήταν επί εικοσαετία μέλος των Πρασίνων, προσχώρησε το 2007 στο (κεντροδεξιό) MoDem για να μεταπηδήσει το 2014 στο Front démocrate (Δημοκρατικό Μέτωπο), πολιτικό σχηματισμό που αποτελεί δορυφόρο του Σοσιαλιστικού Κόμματος.

Δράση και όχι αναστεναγμοί

Ο Πασκάλ Ντυράν, πρώην εθνικός γραμματέας των Πρασίνων, τονίζει ότι «οφείλουμε να είμαστε ενωμένοι παρ’ όλες τις διαφορές μας, γιατί οι αντίπαλοί μας είναι ενωμένοι. Το λόμπι των πυρηνικών, η EDF κι η Cogema (6) μιλάνε την ίδια γλώσσα». Εντούτοις, η απειλή νέων διασπάσεων γίνεται ολοένα εντονότερη. Η Εμανουέλ Κος, η οποία τον διαδέχτηκε στο δύσκολο πόστο της «αρχηγίνας» του κόμματος, ομολογεί ότι κυριαρχεί μια μοιρολατρική αντιμετώπιση όταν τίθεται το ζήτημα του μέλλοντος ενός του κινήματος που σπαράσσεται από «ισχυρότατες εντάσεις»: «Το ενδεχόμενο της διάλυσης του κόμματος; Είναι πιθανό. Και δεν ξέρω καν αν κάτι τέτοιο θα ήταν μια θετική ή μια αρνητική εξέλιξη». Έχει κανείς την εντύπωση ότι, πέρα από τις αντιπάθειες που δημιουργήθηκαν κάποια στιγμή μέσα στον μικρόκοσμο και στη συνέχεια εντάθηκαν με την πάροδο του χρόνου, οι διαφωνίες έχουν λάβει πλέον τόσο μεγάλη έκταση, ώστε ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών είναι αναπόφευκτο.

Η αποχώρηση από την κυβέρνηση του Σοσιαλιστικού Κόμματος που αποφασίστηκε από την Ντιφλό και τον Πασκάλ Κανφέν αμέσως μόλις ανέλαβε την πρωθυπουργία ο Μανουέλ Βαλς (7) χωρίς προηγουμένως να υπάρξει διαβούλευση στο εσωτερικό του κινήματος, προκάλεσε την οργή της ισχυρής δεξιάς πτέρυγας των Πρασίνων. Ο Φρανσουά ντε Ρυζύ, συμπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας, αποτελεί τη χαρακτηριστικότερη περίπτωση. Εκλεγμένος στην περιφέρεια της Λουάρ-Ατλαντίκ, όπου οι Οικολόγοι έχουν μακρά παράδοση συνεργασιών με το Σοσιαλιστικό Κόμμα (8), αυτό το πρώην μέλος της Γενιάς της Οικολογίας (Génération Ecologie) (9) δήλωνε ανέκαθεν πραγματιστής. «Μου αρέσει η οικολογία που δρα κι όχι η οικολογία που αναστενάζει», λέει υιοθετώντας τη γνωστή ατάκα του Μπρις Λαλόντ. Κατά τη γνώμη του, η πολιτική δράση είναι αδιανόητη εάν δεν υπάρχει μια «στρατηγική κατάκτησης της εξουσίας», με όλες τις εκλογικές συμμαχίες που προϋποθέτει παρόμοιο ενδεχόμενο. Ο Ντε Ρυζύ, για τον οποίο συχνά λέγεται ότι θα είναι ένας από τους επόμενους υπουργούς της σοσιαλιστικής κυβέρνησης, ανησυχεί για τις «οπισθοδρομικές τάσεις» των συντρόφων του που θεωρούν ότι «ο σκοπός δεν είναι να ασκείς την εξουσία, αλλά να προωθείς τις ιδέες σου και να κινητοποιείς τον κόσμο».

Ο Βανσάν Πλασέ, ο άλλος συμπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας, στην Γερουσία αυτή τη φορά, συμπυκνώνει στο πρόσωπό του όλα τα χαρακτηριστικά της δεξιάς πτέρυγας του κόμματος, σχεδόν στα όρια της καρικατούρας. Προϊόν του κομματικού μηχανισμού, συνηθισμένος σε κάθε είδους πολιτικό ελιγμό, μιτερανικών καταβολών και πρώην συνεργάτης του Μισέλ Κρεπό, του επί σχεδόν τριάντα χρόνια κεντροαριστερού δημάρχου της Λα Ροσέλ, είναι γνωστός για τις μεγάλες στροφές στον πολιτικό λόγο του (10). Φοβάται ότι, εάν οι Πράσινοι υποκύψουν στον πειρασμό της αντιπολίτευσης, «θα μετατραπούν σε ένα ανάπηρο κόμμα, χειροκροτητή όσων λέει ο Μελανσόν» (ο ηγέτης του Μετώπου της Αριστεράς). Κι ο Πλασέ, ο οποίος ελπίζει να κάνει κι αυτός υπουργική καριέρα, αφήνει να πλανάται η απειλή της αποχώρησής του από το κόμμα: «Μέχρι τις περιφερειακές εκλογές, θα κάνω τα πάντα για να υπάρξει συσπείρωση στο κόμμα και για να πραγματοποιήσουμε μια μαζική επιστροφή στην κυβέρνηση. Ωστόσο, εάν το μόνο αποτέλεσμα της δράσης μας είναι η παρουσία ενός υποψήφιου στις προεδρικές εκλογές (του 2017), ο οποίος θα αποσπάσει μονάχα το 2% των ψήφων, εγώ δεν θα συμμετάσχω σε όλα αυτά. (11).

Στους κόλπους των Πρασίνων δεν φαίνεται να επικρατεί σήμερα καμία πειστική στρατηγική. Η δεξιά πτέρυγα του κόμματος, η οποία συμφωνεί με πολλές από τις επιλογές του πρωθυπουργού Εμανουέλ Βαλς, δεν έχει τη δυνατότητα να σύρει το κόμμα στο δρόμο της συνεργασίας με τους Σοσιαλιστές, οι οποίοι ακολουθούν καθοδική τροχιά κι ενδεχομένως βαδίζουν προς την καταστροφή. Όσο για την αριστερή πτέρυγα, δεν προτείνει καμία ξεκάθαρη στρατηγική. Η κυριότερη τάση της, «η συμμετοχική πρόταση», είχε συγκεντρώσει το 36,5% των ψήφων στο συνέδριο του κόμματος, τον Νοέμβριο του 2013 (12). Ωστόσο, εκείνη την εποχή, δεν καλούσε ανοιχτά στην έξοδο από την κυβέρνηση. Αυτή η τάση στην οποία συμμετέχουν ιστορικές μορφές αριστερών Πράσινων όπως ο Αλέν Λιπιέτζ (13) ή ριζοσπάστες οικολόγοι όπως ο Υβ Κοσέ (14), δυσκολεύεται να προβάλλει μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση απέναντι στη συμμαχία με το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Στις τελευταίες νομαρχιακές εκλογές, οι οικολόγοι έδωσαν τη μάχη χωρίς ενιαία γραμμή, συμμετέχοντας σε διαφορετικούς συνδυασμούς (στο 45% των περιπτώσεων συμμαχώντας με το Μέτωπο της Αριστεράς, στο 17% συμμαχώντας με το Σοσιαλιστικό Κόμμα) ή επιλέγοντας την αυτόνομη κάθοδο (37% των περιπτώσεων).

Ο Ζυλιέν Μπαγιού, εκπρόσωπος του κόμματος και ηγετικό στέλεχος της πρότασης LOVE («Εκεί όπου πηγαίνει η Οικολογία», 8,1% των ψήφων στο συνέδριο), μιας τάσης η οποία τάχθηκε και αυτή υπέρ της αποχώρησης από την κυβέρνηση, αναζητά μια οδό η οποία να κινείται μεταξύ της αυτόνομης πορείας των Οικολόγων και της συμμαχίας με την «άλλη Αριστερά». Υπέγραψε την «Έκκληση για την 6η Γαλλική Δημοκρατία» (15) που απηύθυνε ο Ζαν Λυκ Μελανσόν (16), κι ελπίζει ότι υπάρχει δυνατότητα σύγκλισης με το Κόμμα της Αριστεράς (PG) ή με το κίνημα «Μαζί» (Ensemble) της Κλεμαντίν Οτέν.

Η νίκη του Ερίκ Πιόλ στο δήμο της Γκρενόμπλ πυροδότησε πολλές ελπίδες στους κόλπους των Οικολόγων, οι οποίοι όμως υποτιμούν αρκετά τις ιδιαιτερότητες που κατέστησαν δυνατή αυτήν την επιτυχία (17). Χωρίς αμφιβολία, η νίκη στην Γκρενόμπλ οφείλεται πολύ λιγότερο στη συμμαχία ανάμεσα στους Πράσινους και το Μέτωπο της Αριστεράς και περισσότερο στην προσωπικότητα του Ερίκ Πιόλ, ο οποίος είναι ταυτόχρονα στέλεχος που εργάζεται σε επιχείρηση και ακτιβιστής σε οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών αλλά και στους στενούς δεσμούς των οικολόγων με τις κινητοποιήσεις της κοινωνίας των πολιτών,. Ο νέος δήμαρχος της Γκρενόμπλ δίνει μεγάλη σημασία σε αυτήν τη «σημαντική ιστορία της κοινωνίας των πολιτών» και στην ικανότητά του να πρωτοστατήσει στη συγκρότηση και στη συσπείρωση μιας ομάδας «με άξονα ένα πρόγραμμα», αποσκοπώντας στο «ξεπέρασμα των κομματικών ετικετών». Ο Πιόλ είναι οπαδός του «ριζοσπαστικού πραγματισμού» και προχώρησε σε αλλαγές με ισχυρό συμβολικό χαρακτήρα, όπως η μείωση των διαφημιστικών χώρων μέσα στην πόλη. Δεδομένου δε, ότι δίνει προτεραιότητα στα καθήκοντά του ως δημάρχου, δεν αφιερώνει ιδιαίτερο χρόνο στις εσωκομματικές διεργασίες των Πρασίνων, ενώ δείχνει διόλου διατεθειμένος να μετατραπεί σε «σημαιοφόρο» κάποιας από τις τάσεις της.

Αντίθετα, η Ντιφλό ονειρεύεται να πρωτοστατήσει στον αγώνα των Οικολόγων κατά τη διάρκεια της επόμενης περιόδου. Η αποχώρησή της από την κυβέρνηση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην επιθυμία της να μην αποκοπεί από το κόμμα της. Όπως εξηγεί, «ήμουν υποχρεωμένη να βρίσκομαι στο ίδιο μήκος κύματος με το κίνημά μου». Η «μακροβιότερη ηγέτης των οικολόγων», ενός πολιτικού σχηματισμού που «καταναλώνει» ηγέτες με ταχύτατους ρυθμούς, εξομολογείται χαμογελώντας το μικρό μυστικό της: «Είμαι ο ηγέτης σας, σας ακολουθώ».

Αλλά η αλλαγή στρατηγικής που επιχείρησε εγκαταλείποντας την κυβέρνηση των Σοσιαλιστών, προκάλεσε πικρίες στο κόμμα. Η Κος αναγνωρίζει ότι «η αλλαγή πολιτικής υπήρξε εξαιρετικά απότομη και, γι’ αυτόν τον λόγο, η συζήτηση δεν έχει κλείσει ακόμα μέσα στο κόμμα». Υπάρχουν οπαδοί αλλά και αντίπαλοι της συμμετοχής στην κυβέρνηση, οι οποίοι θεωρούν λυπηρό το γεγονός ότι η αποχώρηση, μια επιλογή μείζονος σημασίας, πραγματοποιήθηκε χωρίς προηγουμένως να έχει συζητηθεί το ζήτημα. Η Ντιφλό φαίνεται σήμερα να διστάζει για την κατεύθυνση που οφείλει να ακολουθήσει. Τον Ιανουάριο εμφανίστηκε στο πλευρό του Μελανσόν στην παρισινή συγκέντρωση συμπαράστασης στον ΣΥΡΙΖΑ και συνυπέγραψε την έκκληση «Εργοτάξια της ελπίδας» (Chantiers d’espoir) μαζί με αρκετά ηγετικά στελέχη του Μετώπου της Αριστεράς. Εντούτοις, δεν πιστεύει ότι είναι δυνατόν να οικοδομηθεί μια συμμαχία η οποία θα προσφέρει μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση απέναντι στο Σοσιαλιστικό Κόμμα.

Όμως, οι δυνάμεις των οικολόγων δεν επαρκούν για τη χάραξη μιας πραγματικά αυτόνομης στρατηγικής. Οι Πράσινοι εξακολουθούν να είναι ένα μικρό κόμμα με 9.300 μέλη. Η δημιουργία τους, τον Νοέμβριο του 2010, για να υπάρξει άνοιγμα στον ευρύτερο οικολογικό χώρο, δεν είχε ως αποτέλεσμα την αναμενόμενη διεύρυνση. Η απόπειρα ενσωμάτωσης νέων μελών μέσα σε ένα «συνεταιριστικό κομματικό εγχείρημα» απέτυχε, πέφτοντας θύμα της δυσπιστίας του κομματικού μηχανισμού. Η Κος παραδέχεται ότι «το μέγεθος του κόμματος είναι απαράδεκτα μικρό». Καθώς στα κεντρικά γραφεία της εργάζονται μονάχα 17 άτομα, οι Πράσινοι είναι ένας εύθραυστος πολιτικός σχηματισμός με ελάχιστο επαγγελματισμό, παρ’ όλη την παρουσία στους κόλπους τους πολλών πολιτικών καριέρας.

Η στενή κοινωνιολογική βάση του κόμματος επιδεινώνει ακόμα περισσότερο την κατάσταση. Οι εκπαιδευτικοί εκπροσωπούνται στις τάξεις του σε εντυπωσιακό βαθμό, η γήρανση των μελών του είναι εμφανής και η διείσδυσή του στις λαϊκές τάξεις είναι εξαιρετικά χαμηλή. Σύμφωνα με έρευνα του Cevipοf (του Κέντρου Πολιτικής Έρευνας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών) που πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2013 (18), το 56% των μελών των Πρασίνων έχει ηλικία μεγαλύτερη των 51 ετών. Το 21% αποτελείται από εκπαιδευτικούς και κοινωνικούς λειτουργούς. Τα άτομα που ασκούν ελεύθερο επάγγελμα ή είναι ανώτερα στελέχη επιχειρήσεων συγκεντρώνουν άλλο ένα 24%, τη στιγμή που υπάρχουν εργάτες σε ποσοστό μονάχα 7%. Οι συνταξιούχοι και τα μη οικονομικά ενεργά άτομα αντιπροσωπεύουν το 31% των μελών.

Η Κος θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι «οι οικολόγοι πιστεύουν ότι είναι οι μόνοι στον κόσμο που έχουν δίκιο. Επιπλέον, το γεγονός ότι περιχαρακώνονται στον μικρόκοσμό τους αποτελεί πρόβλημα». Οι Πράσινοι τροφοδοτούνται ελάχιστα από την οικολογία που αναζητάει πρακτική έκφραση στην καθημερινή ζωή, παρά το γεγονός ότι η τελευταία σφύζει από δυναμισμό. Όπως παρατηρεί ο Μπαγιού, «υπάρχει δυσπιστία και στις δύο πλευρές». Όλοι όσοι πειραματίζονται σε νέους τρόπους ζωής είναι συχνά εχθρικοί απέναντι στην πολιτική στράτευση, ενώ και ο θεσμικός προσανατολισμός του οικολογικού κόμματος δεν βοηθάει στην οικοδόμηση γεφυρών. Η Ελίζ Λοβύ, μέλος του εκτελεστικού γραφείου των Πρασίνων και στέλεχος της αριστερής πτέρυγας του κόμματος, θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι «ξεκοπήκαμε από πολλούς ακτιβιστές που ήταν στο πλευρό μας στο Σιβέν, στην Νοτρ Νταμ ντε Λαντ (19) και στις “ΑΜΑΡ”, στις ΄΄οργανώσεις για τη διατήρηση μιας γεωργίας των αγροτών΄΄» (20). Ο Ρενέ Μπαντενί, μέλος του οικολογικού κόμματος από το 2009, διαπιστώνει ότι στην περιοχή του Κεμπέρ (Βρετάνη), «έχουμε μια ιδιαίτερα δραστήρια ομάδα ατόμων που επιδίδονται στην ιδιοκατασκευή οικολογικών κατοικιών. Ωστόσο, μισούν τους εκπροσώπους των Πρασίνων που έχουν εκλεγεί στην τοπική αυτοδιοίκηση».

Ο μοναδικός τρόπος για να απογειωθεί το κόμμα είναι να προσελκύσει μέλη και ακτιβιστές οι οποίοι προέρχονται από ένα ευρύτατο δίκτυο περιβαλλοντικών οργανώσεων και αγωνιστικών κινημάτων που δρουν στη βάση της κοινωνίας. Όμως, ορισμένα από τα ηγετικά στελέχη του κόμματος φοβούνται ότι η προσέλκυση ατόμων με εξαιρετικά έντονη πολιτική δράση ενδέχεται να δυσαρεστήσει ένα μέρος της εκλογικής πελατείας του κόμματος. Άλλοι αναρωτώνται για το τι θα μπορούσε πραγματικά να τους προσφέρει αυτό το νέο αίμα. Η Λοβύ έχει την άποψη ότι «όταν οι ακτιβιστές των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών περνάνε στην πολιτική, γίνονται τρομερά πολιτικάντηδες, καθώς επιθυμούν να εκλεγούν πάση θυσία».

Πράγματι, είναι εμφανής μια προσπάθεια χειραγώγησης του κόμματος από τους ακτιβιστές των κινημάτων βάσης. Ο Βανσάν Ενό, βοηθός ακτινολόγου, εντυπωσιασμένος από την αύξηση των κρουσμάτων καρκίνου στις περιοχές της υπαίθρου που λυμαίνονται από τη χρήση φυτοφαρμάκων, οδηγήθηκε στην οικολογία μέσα από την αγωνία του για τα ζητήματα της υγείας. Ίδρυσε στο Φινιστέρ της Βρετάνης, την Οργάνωση για την Προστασία της περιοχής του Φουεναντέ (ASPF), η οποία αγωνίστηκε κυρίως για την ελεύθερη πρόσβαση στις παράκτιες περιοχές. Ο Ενό θεωρεί θετικό τον απολογισμό της ένταξής του στο οικολογικό κόμμα, το 2008: «Όταν ήμουν απλά ένα μέλος μιας οικολογικής οργάνωσης, συμμετείχα στις συνεδριάσεις και στις επίσημες συναντήσεις χωρίς καμία εξουσία. Σήμερα, είμαι δημοτικός σύμβουλος, έχω πρόσβαση στα έγγραφα που με ενδιαφέρουν και μπορώ να απευθύνω ερωτήσεις στον δήμαρχο». Πλέον, αυτός ο ακτιβιστής που δίνει προτεραιότητα στους αγώνες σε τοπικό επίπεδο, ασχολείται κυρίως με το τεράστιο πρόβλημα της ρύπανσης που προκαλούν τα φύκια στην περιοχή (21) και δεν επιδιώκει να στρατολογήσει μέλη στο κόμμα. Μονάχα δύο μέλη της ASPF είναι ταυτόχρονα και μέλη των Πράσινων.

Υπάρχει η εκτίμηση ότι η μετατροπή του κόμματος σε οικολογικό κίνημα με ισχυρή επιρροή απαιτεί τη βαθύτατη αλλαγή των μορφών οργάνωσης, έτσι ώστε να καταστεί δυνατόν να τροφοδοτείται το κόμμα από τις κινητοποιήσεις που λαμβάνουν χώρα στη βάση της κοινωνίας. Ο Φιλίπ Μεριέ, αντιπρόεδρος της περιφέρειας Ρον-Αλπ, είναι κατηγορηματικός: «Η παραδοσιακή μορφή κόμματος δεν είναι πλέον λειτουργική». Όταν κατέβηκε στις εκλογές το 2009, ανακάλυψε έκπληκτος στρατευμένους οικολόγους ακτιβιστές, οι οποίοι όμως είχαν ταυτόχρονα εμμονή με τη νομικίστικη τυπολατρία και την κατά γράμμα εφαρμογή των διαδικασιών του καταστατικού. Ο Μεριέ, ειδικός σε ζητήματα παιδαγωγικής, διαπίστωσε εμβρόντητος ότι ήταν συχνά ικανοί να οργανώσουν μια ψηφοφορία για να αποφανθούν εάν συντρέχει λόγος να πραγματοποιηθεί ψηφοφορία… Τους πρότεινε να αλλάξουν στάση και να «ενεργούν ως πραγματικοί υποστηρικτές εναλλακτικών προγραμμάτων», για να κατορθώσουν να ξαναφέρουν στην πολιτική όσους έχουν απομακρυνθεί από αυτήν.

Βέβαια, καλό θα ήταν να γνωρίζουν με ακρίβεια πού ακριβώς βαδίζουν. Στους κόλπους του κόμματος, ο προβληματισμός για το ποια είναι η επιθυμητή κοινωνία βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα. «Πρέπει να ζητήσουμε από τους διανοούμενους να μας βοηθήσουν να προβληματιστούμε και να σκεφθούμε πώς οφείλει να είναι η αυριανή κοινωνία», προτείνει ο Κουλομπέλ υπενθυμίζοντας ότι «ο χώρος της πολιτικής οικολογίας διαθέτει, παρ’ όλα αυτά, μεγάλες ιδρυτικές μορφές, όπως ο Αντρέ Γκορζ, ο Ιβάν Ίλιτς, ο Ζακ Ελύλ». Ο Μικαέλ Μαρί, περιφερειακός σύμβουλος στην Μπας-Νορμαντί, δηλώνει απογοητευμένος: «Είναι απίστευτο το γεγονός ότι διαθέτουμε στο κόμμα τόσους πολλούς πανεπιστημιακούς, αλλά είμαστε ανίκανοι να οργανώσουμε έναν ουσιαστικό, σε βάθος διάλογο για τις θέσεις μας». Επιθυμεί και ο ίδιος «να συσφίξουν οι Πράσινοι τις σχέσεις τους με διανοούμενους, όπως ο Σερζ Λατούς, ο Πατρίκ Βιβερέ, ο Μισέλ Σερ, ο Αλέν Καγιέ».

Πράσινη ανάπτυξη εναντίον αποανάπτυξης

Καθώς οι Πράσινοι είναι –σύμφωνα με την Ντιφλό- «φορέας μιας μαλθακής ιδεολογίας», δυσκολεύονται να ορίσουν την «μετάβαση σε ένα οικολογικό μοντέλο», την οποία πρεσβεύουν. Θα πρόκειται άραγε για τον καρπό της αργής αλλαγής της κοινωνίας, η οποία θα επέλθει από τη συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών διακυβευμάτων ή μήπως θα περνάει μέσα από ρήξεις με τις κυρίαρχες οικονομικές λογικές; Όμως, δεν τίθεται πια το ερώτημα του παρελθόντος, «μεταρρύθμιση ή επανάσταση». Πόσω μάλλον που η ηγεσία του οικολογικού σχηματισμού διστάζει, καθώς δεν έχει αποφασίσει ποιος είναι ο βαθμός τόλμης τον οποίο οφείλουν να επιδείξουν και είναι διαιρεμένοι ανάμεσα σε οπαδούς της «πράσινης ανάπτυξης» και της «αποανάπτυξης» (22). Αν και η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών διακυβευμάτων έχει προχωρήσει, σε αυτούς τους καιρούς της κρίσης όπου η απασχόληση έχει μετατραπεί σε έμμονη ιδέα, τα επείγοντα περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν περάσει σε δεύτερη θέση. Για παράδειγμα, στην περιοχή Ρον-Αλπ, το σχέδιο της σιδηροδρομικής σύνδεσης της Λυόν με το Τορίνο με υπερταχείες αμαξοστοιχίες έχει διαιρέσει τους Πράσινους, οι οποίοι αρχικά το είχαν υποστηρίξει, ενώ στη συνέχεια τάχθηκαν εναντίον του και υπέρ της βελτίωσης του ήδη υπάρχοντος σιδηροδρομικού δικτύου. Σύμφωνα με τον Ζαν Ντιβερζέ, μέλος του οικολογικού κόμματος και υπεύθυνο για ζητήματα «αειφόρου ανάπτυξης» στο περιφερειακό συμβούλιο, «η θέση μας δεν “πουλάει” στην κοινή γνώμη, κι εμείς εμφανιζόμαστε ως οι υπεύθυνοι της απώλειας του πακτωλού των κοινοτικών κονδυλίων που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν 8.000 θέσεις εργασίας».

Ούτε και το κλίμα φόβου που ενορχηστρώθηκε μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα του Παρισιού ευνοεί ην ανάπτυξη του προβληματισμού γύρω από τα οικολογικά διακυβεύματα. Οι Οικολόγοι κρατούν αμυντική στάση και προβληματίζονται. Η Ντιφλό εκφράζει το πνεύμα που επικρατεί σε πολλά ηγετικά στελέχη του κόμματος, καθώς εξομολογείται αυτό που μπορεί να συνοψιστεί ως ένα κράμα αναμονής και επαγρύπνησης: «Οφείλουμε να είμαστε διαθέσιμοι και εφευρετικοί». Καθένα από τα ηγετικά στελέχη ποντάρει με τον δικό του τρόπο στην ανασύνθεση του πολιτικού τοπίου στον χώρο της αριστεράς. Τα φαινόμενα του ΣΥΡΙΖΑ και των Podemos έχουν προκαλέσει πονοκέφαλο σε όσους από τους Οικολόγους δεν έχουν παραιτηθεί από το όραμα να αλλάξουν την κοινωνία. Ο δήμαρχος της Γκρενόμπλ ελπίζει ότι «θα υπάρξει όντως ανασύνθεση κι ότι θα δημιουργηθεί ένας οικολογικός χώρος που θα εκφράζει την κοινωνία των πολιτών». Σπεύδει, όμως, να προσθέσει ότι «μια συσπείρωση κομμάτων θα ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία». Απ’ ό,τι φαίνεται, στο μέλλον, η ζωτικότητα της κοινωνίας των πολιτών θα επιφορτιστεί με το βαρύ καθήκον της αντιμετώπισης των αδυναμιών και των ελλείψεων των κομμάτων που επικαλούνται την οικολογία.

Τρεις ερωτήσεις για να καταλάβουμε τις διαιρέσεις των Πρασίνων (fr)

  1. Εάν δεν υπάρχει ένδειξη περί του αντιθέτου, όλες οι αναφορές προέρχονται από συζητήσεις του αναφερόμενου ατόμου με τον συγγραφέα του άρθρου.
  2. Στον πρώτο γύρο, η EELV κατέβασε δικούς της υποψήφιους σε σχεδόν ένα καντόνι στα δύο. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, οι 377 υποψήφιοί της σε αυτόνομη κάθοδο συγκέντρωσαν κατά μέσο όρο 9,7% των ψήφων, οι 450 που συνεργάστηκαν με κάποια συνιστώσα του Αριστερού Μετώπου το 13,6%, οι 157 σε συνεργασία με το Σοσιαλιστικό Κόμμα το 27% και οι 15 σε συνεργασία και με το ΣΚ και και με το ΚΚΓ το 30,5%
  3. (Σ.τ.Μ.) Κεντροαριστερός πολιτικός ο οποίος πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Γενιάς της Οικολογίας (βλέπε σημείωση 9) και, στη συνέχεια, μετά τη δεξιά στροφή του σχηματισμού, προσχώρησε στους Πράσινους. Υπήρξε ο οικολόγος υποψήφιος με την καλύτερη επίδοση στις –εξαιρετικά δύσκολες για τα μικρά κόμματα- προεδρικές εκλογές (2002).
  4. (Σ.τ.Μ.) Ηγετικό στέλεχος των Πράσινων και –επιτυχημένη- υπουργός Κατοικίας και Ισότητας των Περιφερειών στην πρώτη σοσιαλιστική κυβέρνηση της προεδρίας Ολάντ, προώθησε ριζοσπαστικά μέτρα στον τομέα της κατοικίας και εξέφρασε περιβαλλοντικές αλλά και κοινωνικές απόψεις που ήρθαν σε σύγκρουση με την κυβερνητική γραμμή.
  5. (Σ.τ.Μ.) Κεντρώα πολιτικός και γνωστή δικηγόρος εξειδικευμένη σε περιβαλλοντικά ζητήματα, πρώην μέλος της Γενιάς της Οικολογίας. Συμμετέχει ως ανεξάρτητη συνεργαζόμενη σε δεξιές κυβερνήσεις ως υπουργός Περιβάλλοντος, και μάλιστα πολύ πιο επιτυχημένη και ριζοσπαστική από πολλούς ομόλογούς της των σοσιαλιστικών κυβερνήσεων. Έχει ιδρύσει τον οικολογικό πολιτικό σχηματισμό Cap
  6. (Σ.τ.Μ.) Η EDF είναι η επιχείρηση ηλεκτρισμού της Γαλλίας, της οποίας η παραγωγή στηρίζεται κυρίως σε πυρηνικούς σταθμούς. Η Cogema, θυγατρική του δημόσιου ομίλου Areva, είναι μια επιχείρηση εκμετάλλευσης ορυχείων ουρανίου και παραγωγής πυρηνικού καυσίμου.
  7. Σ.τ.Μ.: Ο Βαλς θεωρείται από πολλούς εξαιρετικά συντηρητικός, σχεδόν δεξιός.
  8. Παρά το γεγονός ότι τα μέλη της EELV σε αυτόν τον νομό αρνήθηκαν να συμμαχήσουν με το ΣΚ στις νομαρχιακές εκλογές.
  9. Κίνημα που δημιουργήθηκε το 1990 από τον Μπρις Λαλόντ, τον Ζαν Λουί Μπορλό [(Σ.τ.Μ.): που κατέληξε ηγετικό στέλεχος της δεξιάς] και τον Νοέλ Μαμέρ, με την υποστήριξη του Φρανσουά Μιτεράν, για να προκαλέσει διαιρέσεις στο χώρο της οικολογίας και να ανταγωνιστεί τους Πράσινους, οι οποίοι τότε βρίσκονταν σε ανοδική τροχιά. Σήμερα, η Γενιά της Οικολογίας διαθέτει μονάχα μερικούς αιρετούς στην τοπική αυτοδιοίκηση.
  10. (Σ.τ.Μ.) Ο Γαλλοκορεάτης οικολόγος πολιτικός είναι γνωστός για την τάση του για καλοπέραση, καθώς και για την αγάπη του για την υπερβολική ταχύτητα και τη συνήθειά του να μην πληρώνει τις πολυάριθμες κλήσεις που λαμβάνει, εκμεταλλευόμενος τη θέση του.
  11. (Σ.τ.Μ.) Αναφορά στην υποψηφιότητα της γαλλονορβηγίδας Έβα Ζολύ, το 2012. Η εκπρόσωπος της ριζοσπαστικότερης πτέρυγας του κόμματος -διάσημη εισαγγελέας καταπολέμησης της διαφθοράς που οδήγησε στη φυλακή πολλούς επώνυμους και σημαντικό μέλος της επιτροπής λογιστικού ελέγχου του επονείδιστου χρέους της Ισλανδίας- έλαβε μονάχα το 2%.
  12. Αφού συγχωνεύτηκε με ορισμένες μικρότερες προτάσεις.
  13. (Σ.τ.Μ.) Από τα σημαντικότερα ιστορικά στελέχη και θεωρητικούς των Πράσινων, πρώην ακτιβιστής της άκρας αριστεράς τον Μάη του ’68, που πέρασε στην οικολογία μέσα από τη συμμετοχή του σε οικολογικές κινητοποιήσεις. Ανήκει στις πλέον ριζοσπαστικές τάσεις της EELV.
  14. (Σ.τ.Μ.) Οπαδός της αποανάπτυξης και του περάσματος στην «μετά το πετρέλαιο εποχή». Συγγραφέας του «Pétrole Apocalypse».
  15. (Σ.τ.Μ.) Από το 1958, η 5η Γαλλική Δημοκρατία στηρίζεται στο προεδρικό μοντέλο όπου ο πρόεδρος προσωποποιεί την εξουσία και διαθέτει τεράστιες εξουσίες.
  16. (Σ.τ.Μ.) Το Μέτωπο της Αριστεράς αποτελείται από το Κόμμα της Αριστεράς του Μελανσόν, το Κομμουνιστικό Κόμμα και μικρότερους σχηματισμούς της Αριστεράς, όπως το «Μαζί» (αριστερή, οικολογική και εναλλακτική συνιστώσα).
  17. Βλέπε Philippe Descamps, «“Le rouge et le vert” s’écrit à Grenoble», «Le Monde diplomatique», Μάιος
  18. Daniel Boy και Florence Faucher, «Enquête auprès des adhérents, coopérateurs et sympathisants d’ EELV», Sciences Po-Cevipof, Παρίσι, Ιούνιος
  19. (Σ.τ.Μ.) Σε αυτές τις περιοχές το οικολογικό κίνημα έδωσε μεγάλες μάχες ενάντια στην κατασκευή εντελώς περιττών έργων. Στην Νοτρ-Νταμ-ντε-Λαντ αγωνίστηκαν ενάντια στην κατασκευή ενός μεγάλου αεροδρομίου ενώ στο Σιβέν ενάντια στην κατασκευή ενός φράγματος. Εκεί, ένας οικολόγος ακτιβιστής σκοτώθηκε από ρίψη δακρυγόνου. Βλ. http://archives.monde-diplomatique.gr/spip.php?article401
  20. (Σ.τ.Μ.) Πρόκειται για ένα είδος «συνδρομητικής βιολογικής γεωργίας»: ο αγρότης παραδίδει κάθε εβδομάδα ένα καλάθι προϊόντα σε άτομα που του πληρώνουν μια ετήσια συνδρομή. Έτσι, παρακάμπτονται οι μεσάζοντες και δίνεται προτεραιότητα στην τοπική παραγωγή.
  21. (Σ.τ.Μ.) Λόγω του ευτροφισμού που προκαλείται όταν καταλήγουν στη θάλασσα λιπάσματα της εντατικής γεωργίας και λύματα της βιομηχανικής κτηνοτροφίας, οι παραλίες της Βρετάνης κατακλύζονται από τεράστιες ποσότητες πλατύφυλλων, σαρκωδών φυκιών (algues vertes), τα οποία αποσυντίθενται εκλύοντας δύσοσμα και τοξικά αέρια. Όχι μόνο έχει καταστραφεί ο τουρισμός σε αυτές τις περιοχές, αλλά έχουν προκληθεί ακόμα και θάνατοι ανθρώπων και ζώων.
  22. Βλέπε «La décroissance, une idée qui chemine sous la récession», «Le Monde diplomatique», Αύγουστος

Διαβάστε ακόμα:

Στην καρδιά της μάχης σε τοπικό επίπεδο

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedintumblrmail Για το γαλλικό πρωτότυπο
Authors:

Δημοσιογράφος και συγγραφέας του «Les Défricheurs. Voyage dans la France qui innove vraiment», La Découverte, Παρίσι, 2014.