Share on facebook
Share on twitter
Share on skype
Share on whatsapp
Share on print
Share on email

Γαλλία: Ούτε μια μέρα παραπάνω στη δουλειά

Ο κόσμος των επιχειρήσεων έχει καταλήξει να γίνεται ολοένα και πιο αγχογόνος, και σε ορισμένες περιπτώσεις θανατηφόρος. Μια εξέλιξη που συμβάλλει στην εξήγηση του λόγου που πολλοί εργαζόμενοι απορρίπτουν την ιδέα να συνταξιοδοτούνται ακόμη πιο αργά.

Η γαλλική κινητοποίηση του Δεκεμβρίου ενάντια στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση του προέδρου Μακρόν εντυπωσιάζει τόσο για την έκταση όσο και για την ποικιλομορφία της: νέοι και πρεσβύτεροι, δικηγόροι, καλλιτέχνες, εκπαιδευτικοί, λιμενεργάτες, σιδηροδρομικοί, στελέχη επιχειρήσεων, υπάλληλοι, γιατροί, νοσηλευτές, πυροσβέστες, μουσικοί, ταχυδρόμοι, φοιτητές, μαθητές λυκείου, τελωνειακοί και τόσοι άλλοι πορεύτηκαν με την ίδια σύμπνοια, οδηγημένοι κυρίως από την αντίθεσή τους στην αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης στα 64 έτη. Η πυρετώδης αυτή κινητοποίηση σημειώνεται έναν χρόνο μετά τη ραγδαία ανάδυση των «κίτρινων γιλέκων» (1) και σε μια στιγμή όπου το κίνημα έδειχνε σημάδια εξάντλησης. Ο Εμμανουέλ Μακρόν και η κυβέρνηση πίστευαν πως θα επωφελούνταν από την περιθωριοποίηση των συνδικάτων, που ήταν ανεπιθύμητα από τα «κίτρινα γιλέκα». Πίστευαν επίσης πως είχαν κατευνάσει τον θυμό του λαού της Γαλλίας μέσω οικονομικών μέτρων και διαβουλεύσεων με τους πολίτες. Μήπως δεν είχαν «παραχωρήσει» 10,3 δισεκατομμύρια ευρώ μέσω της αποφορολόγησης των υπερωριών, της επιτάχυνσης της αύξησης του κατώτατου μηνιαίου μισθού, της πριμοδότησης δραστηριοτήτων και της κατάργησης της αύξησης της «γενικευμένης προσφοράς κοινωνικού χαρακτήρα» (CSG) για κάποιους συνταξιούχους; Και μήπως δεν έκαναν προσωπικές οικονομικές θυσίες προκειμένου να «ακούσουν αυτά που είχαν να πουν οι Γάλλοι»;

Σπάνια ένας πρόεδρος Δημοκρατίας είχε συζητήσει τόσο πολύ με τους πολίτες. Δελτία ειδήσεων σε συνεχή ροή πρόβαλλαν, ξανά και ξανά, την εικόνα ενός άντρα που έδειχνε να ενδιαφέρεται, καθώς στεκόταν όρθιος, ντυμένος απλά, ενώπιον μιας πυκνής συνάθροισης. Άκουγε, σημείωνε, συζητούσε, αντάλλασσε απόψεις και, κυρίως, εξηγούσε. Η γνώμη των Γάλλων υποτίθεται ότι θα φιλτραριζόταν μέσω της «μεγάλης συζήτησης» που οργανώθηκε με την ενεργό συμμετοχή των πολιτών σε διαδικτυακές πλατφόρμες, συνελεύσεις και βιβλία παραπόνων καταρτισμένων από τους δήμους.

Γιατί, μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα και μετά από δύο χρόνια «σύμπλευσης» σχετικά με τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, οι μισθωτοί ξεκινούν με τέτοια ζέση μια τόσο ευρεία κινητοποίηση; Γιατί έχουν την αίσθηση ότι η κυβέρνηση δεν τους σέβεται;

Η πραγματικότητα είναι ότι πολλοί Γάλλοι ανακαλύπτουν πως το «ούτε Αριστερά ούτε Δεξιά» του Μακρόν αντικαταστάθηκε από μια καθαρά τεχνοκρατική σκέψη, όπου το «παγκόσμιο» παραπέμπει στην αγορά, όπου η «αλλαγή» υποσκελίζει την πρόοδο και όπου οι ισορροπίες που οικοδομήθηκαν στο πέρασμα του χρόνου δεν αξίζουν καμία προσοχή.

Κάποιοι νόμιζαν ότι τα συνδικάτα έχουν ξεπεραστεί –ιδίως εκείνοι που δεν θεωρούνται υπέρμαχοι της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης. Βγήκαν απότομα από τον λήθαργο. Σε μια κοινωνία σημαδεμένη από τον ατομισμό και τον συστηματοποιημένο ανταγωνισμό, τα συνδικάτα κατάφεραν να αποφύγουν την παγίδα της αντιπαράθεσης μεταξύ εργαζομένων που έστησε η κυβέρνηση, η οποία εστίασε την επικοινωνία της στην καταγγελία των «προνομίων» των δημοσίων υπαλλήλων και των δικαιούχων ειδικών καθεστώτων.

Η πλειονότητα των Γάλλων γνωρίζει τη χρησιμότητα των δημόσιων υπηρεσιών, τις δύσκολες συνθήκες εργασίας που επικρατούν στον χώρο τους, τις μέτριες απολαβές. Ο διχασμός όχι μόνο δεν λειτούργησε, αλλά φαίνεται πως ο θυμός μεγάλωσε με τη λεγόμενη «ρήτρα του παππού» (η οποία επιφυλάσσει για τις παλαιότερες γενεές εξαίρεση από αρκετές νέες ρυθμίσεις), που προωθήθηκε από διάφορους υπουργούς προκειμένου να σταματήσει η κινητοποίηση –ως εάν οι γυναίκες να εξαρτώνταν ακόμη από τους άντρες της οικογένειάς τους ή να υπήρχε περίπτωση οι ενήλικες να ήταν σε θέση να προσχεδιάσουν συνειδητά την κοινωνική υποβάθμιση για τα παιδιά τους!

Κάνοντας επίδειξη της δύναμής τους, τα συνδικάτα προβάλλουν με έντονο τρόπο τα αιτήματα και την πρόθεσή τους να μην παραδώσουν τα όπλα. Στοιχηματίζουν στη συλλογική ικανότητα υπεράσπισης των συμφερόντων όλων. Παίζοντας καλά τον ρόλο τους, κερδίζουν αδιαμφισβήτητα σε κοινωνική νομιμοποίηση.

3,2 εκατομμύρια μισθωτοί κινδυνεύουν από «επαγγελματική εξουθένωση»

Στους κυκλικούς κόμβους, τα «κίτρινα γιλέκα» έλεγαν ότι ανακάλυπταν ξανά την ποιότητα στις κοινωνικές σχέσεις, τη χαρά της συνύπαρξης και του μοιράσματος των αξιών και των ελπίδων. Στις διαδηλώσεις κατά της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, η απόλαυση της διεκδίκησης και του οργανωμένου, συλλογικού ξεσηκωμού είναι εξίσου αισθητή. Συχνά φιλήσυχη, κάποτε οργισμένη, πάντοτε αποφασισμένη, οι κινητοποιήσεις επιδεικνύουν βούληση για συνοχή, νοιάξιμο για τους άλλους και θάρρος. Γιατί θάρρος χρειάζεται για να διαδηλώσει κάποιος ενώ ακούει συνεχώς για την παρουσία των «μαύρων μπλοκ» και για μεγάλο κίνδυνο βίαιων επεισοδίων. Θάρρος χρειάζεται για να συνεχίσει κάποιος να διαδηλώνει ανάμεσα σε σύννεφα δακρυγόνων και ρίψεις χειροβομβίδων με ελαστικά σφαιρίδια. Ναι, στη Γαλλία του Μακρόν θάρρος χρειάζεται για να συμμετάσχεις σε μια γνωστοποιημένη διαδήλωση, σε εξουσιοδοτημένη διαδρομή, με σκοπό την υπεράσπιση διεκδικήσεων που απλώς αφορούν τον σεβασμό στους εργαζόμενους…

Όσο και αν τους επαναλαμβάουν ότι βρίσκονται σε καλύτερη θέση από τους γείτονές τους, οι περισσότεροι Γάλλοι δεν θέλουν να τους επιβληθεί μεγαλύτερη σε διάρκεια επαγγελματική σταδιοδρομία ούτε να δουν τη σύνταξή τους να μειώνεται. Τους συγκρι΄νουν αδιάκοπα με τους μισθωτούς χωρών όπου η ζωή είναι ακόμη δυσκολότερη, όπου ο κόσμος εργάζεται για περισσότερο χρόνο, όπου υπάρχει μικρότερη κοινωνική προστασία και πολύ χαμηλότερες συντάξεις: αυτό ακριβώς είναι που δεν δέχονται. Πολλοί εξ αυτών είναι «στο παρά πέντε» να αφήσουν τη δουλειά τους και δεν θέλουν να αυξηθεί η ηλικία αποχώρησης.

Οι Γάλλοι έχουν μια ιδιαίτερη σχέση με τη δουλειά. Είναι κάθε άλλο παρά απαθείς και απρόθυμοι να καταβάλουν προσπάθεια, όπως ισχυρίζονται οι κυβερνώντες και η εργοδοσία, και της αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία απ’ ό,τι οι γείτονές τους, αν πιστέψουμε μια μελέτη που στηρίζεται σε ευρωπαϊκές έρευνες (2). Ωστόσο, περιμένουν, μέσω της δουλειάς τους, να μπορούν να αναπτύξουν τις ικανότητές τους και να βρουν σε αυτήν μια κοινωνική χρησιμότητα. Καθώς οι προσδοκίες τους είναι μεγαλύτερες, απογοητεύονται και πιο εύκολα. Συνεπώς δεν είναι αξιοπερίεργο ότι το μεγαλύτερο ποσοστό επιθυμεί η εργασία να καταλαμβάνει λιγότερο χώρο στη ζωή τους. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Τομά Φιλιππόν, δεν φαίνεται να υπάρχει «κρίση της αξίας της εργασίας στη Γαλλία, αλλά έκφραση μιας έντονης δυσφορίας. (…) Οι μισθωτοί μάλλον απελπίζονται από τη δουλειά τους και γι’ αυτό υιοθετούν μια παθητική στάση: η επιθυμία να ελαττωθεί ο χώρος που καταλαμβάνει η εργασία είναι ενδεχομένως η συνέπεια της αδυναμίας αλλαγής της και η έκφραση των δυσκολιών που συναντούν» (3). Τα συμπτώματα είναι γνωστά: σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout), σύνδρομο επαγγελματικής πλήξης (boreout), δυσφορία, κατανάλωση ψυχοτρόπων ουσιών, αυτοκτονίες. Βεβαίως, δεν υπάρχουν διαθέσιμες εθνικές στατιστικές έρευνες, καθώς οι έννοιες αυτές ακόμα αποτελούν αντικείμενο συζήτησης και τα εν λόγω φαινόμενα δεν αναγνωρίζονται ως επαγγελματικές ασθένειες. Ωστόσο, οι επαγγελματίες του κλάδου –εργασιακοί γιατροί, ειδικοί στον εθισμό, αιρετοί αντιπρόσωποι του Συμβουλίου Υγιεινής, Ασφάλειας και Συνθηκών Εργασίας (CHSCT), γενικοί γιατροί, ψυχοθεραπευτές– υπογραμμίζουν τη σημασία των φαινομένων αυτών, τα οποία αποτελούν και λόγο ιατρικών επισκέψεων στον τομέα «Πόνος και Εργασία», που δημιουργήθηκε στα νοσοκομεία από την γιατρό Μαρί Πεζέ. Από την πλευρά του, το γραφείο εμπειρογνωμόνων Technologia δημοσίευσε το 2014 μια μελέτη που έδειχνε ότι 3,2 εκατομμύρια υπάλληλοι –δηλαδή ποσοστό μεγαλύτερο του 12% του ενεργού πληθυσμού– παρουσίαζαν κίνδυνο burnout.

Άγχος, σύγκρουση αξιών, απώλεια αυτοπεποίθησης…

Το 1968, οι Γάλλοι ήταν μεταξύ εκείνων που, σε παγκόσμιο επίπεδο, είχαν αγωνιστεί περισσότερο ενάντια στην οργάνωση και την πειθαρχία του τεϊλορισμού (4) (τρεις εβδομάδες γενική απεργία με κατάληψη των εργοστασίων) και επέμεναν πως δεν ήθελαν πια «να χάνουν τη ζωή τους για να κερδίσουν τα προς το ζειν». Ήθελαν τα καθήκοντά τους να έχουν νόημα, μέσω της άσκησης των οποίων θα αναγνώριζαν τον εαυτό τους και θα αναγνωρίζονταν και οι ίδιοι για την ποιότητα της δέσμευσής τους και τη συνεισφορά τους. «Μετρό, δουλειά, ύπνος, φτάνει πια!», έγραφαν τότε τα πανό.

Ως απάντηση, η εργοδοσία με τη στρατηγική που εφάρμοσε έδωσε λυσσαλέα μάχη για να εξατομικεύσει τη δουλειά, ούτως ώστε να αντιστρέψει την ισορροπία δυνάμεων και να διατηρήσει την ολοκληρωτική υποταγή των εργαζομένων. Πλέον, η στρατηγική αυτή περνά μέσα από ένα σύνολο προδιαγραφών, με τη μορφή πρωτοκόλλων, διαδικασιών, «βέλτιστων πρακτικών», διεργασιών, επιβεβλημένων μεθοδολογιών και ελέγχων (αναφορές, ιχνηλασιμότητα), που θέτουν το πλαίσιο και καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την επαγγελματική δραστηριότητα (5). Η διοίκηση των επιχειρήσεων επεδίωξε να κάνει αόρατη αυτή την υποταγή με μια βαρυσήμαντη έκκληση για επίδειξη πνεύματος πρωτοβουλίας. Κάθε εργαζόμενος υποχρεούται να επιδείξει λειτουργική ευφυΐα και καταλληλότητα σε απαιτήσεις «μαγειρεμένες» από «ειδήμονες» που είναι μακριά από τη χειροπιαστή πραγματικότητα της εργασίας. Κι αυτό στο πλαίσιο μιας συστηματικής δημιουργίας ανταγωνισμού όλων με όλους (για πριμ, μισθούς, ατομική επαγγελματική εξέλιξη) και του καθενός με τον εαυτό του: οφείλεις να έχεις στόχο την αριστεία, την υπέρβαση του εαυτού σου, να ξεβολευτείς, να βγεις από το comfort zone, τη «ζώνη άνεσής» σου (για να χρησιμοποιήσουμε την έκφραση του συρμού), να πάρεις ρίσκα, προκειμένου να αξιολογηθείς θετικά και… να διατηρήσεις τη θέση σου.

Οι στόχοι αυξάνονται ακατάπαυστα και η πολιτική των αέναων αλλαγών συντηρεί μια αίσθηση επισφάλειας. Ουδείς δύναται πλέον να αναφερθεί στην εμπειρία ή στη συσσωρευμένη γνώση του. Καθένας οφείλει να προσαρμόζεται διαρκώς στις οργανωτικές αλλαγές της δουλειάς του, ενορχηστρωμένες με τέτοιον τρόπο ώστε να απαξιωθεί η ατομική επαγγελματική άνεση, την οποία οι μάνατζερ κρίνουν επικίνδυνη: θα μπορούσε να οδηγήσει τους μισθωτούς στην αξίωση να ασκούν δικαιωματικά επιρροή στον καθορισμό των καθηκόντων τους και των απαραίτητων μέσων για την εκτέλεσή τους. Η δίκη-ορόσημο της France Télécom, που διεξήχθη από τον Μάιο έως τον Ιούλιο του 2019, καταδεικνύει τα ολέθρια αποτελέσματα της πολιτικής των αέναων αλλαγών, η οποία εν προκειμένω είχε σκοπό την αποσταθεροποίηση κάποιων υπαλλήλων ώστε να επιτευχθεί η «οικειοθελής» αποχώρηση 22.000 εξ αυτών –ακόμη κι αν κατέληγαν στην αυτοκτονία (6). Άγχος, φόβος ανεπάρκειας, σύγκρουση αξιών, απώλεια αυτοπεποίθησης, σχεδόν ανύπαρκτες πιθανότητες να επωφεληθούν από τη βοήθεια των συναδέλφων (που είναι ανταγωνιστές): οι εργαζόμενοι συχνά εκπίπτουν στο επίπεδο των διά βίου μαθητευόμενων. Ακόμη κι αν έχουν σταθερή δουλειά (σύμβαση αορίστου χρόνου, θέση δημοσίου υπαλλήλου), βιώνουν μια ανασφάλεια ίδιου μεγέθους με εκείνη των επισφαλώς εργαζομένων, οι οποίοι με τη σειρά τους υφίστανται επιπλέον και μια ισχυρή οικονομική αβεβαιότητα. Πλέον, δεν πρόκειται μόνο για «επαχθείς συνθήκες» με την κλασική έννοια ενός δύσκολου έργου, λόγω φυσικών παραγόντων ή ακανόνιστων ωραρίων.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η ιδέα να μετατεθεί η ημερομηνία συνταξιοδότησης μοιάζει απαράδεκτη. Αντιμέτωπη με έναν τρόπο οργάνωσης της εργασίας που κρίνεται αθέμιτος, άδικος και ελάχιστα αποτελεσματικός, η πλειονότητα των Γάλλων –σε ποσοστό 54%, σύμφωνα με σφυγμομετρήσεις που δημοσιεύθηκαν στις αρχές Δεκεμβρίου (7)– υποστηρίζει τις κινητοποιήσεις ακόμη κι αν δεν απεργεί. Θα έρθει μια μέρα όπου οι διαδηλωτές θα αποκηρύξουν τον δεσμό υποταγής που ταλαιπωρεί, εξαντλεί και ταπεινώνει όσους θα ήθελαν η δουλειά να είναι συνυφασμένη με την αξιοπρέπεια, με την κοινωνική χρησιμότητα και με τον σεβασμό τόσο των ανθρώπων όσο και του πλανήτη.

(1) Βλ. «Le peuple des ronds-points», «Manière de voir», αρ. 168, Δεκέμβριος 2019-Ιανουάριος 2020.

(2) Lucie Davoine και Dominique Méda, «Quelle place le travail occupe-t-il dans la vie des Français par rapport aux Européens?», «Informations sociales», αρ. 153, Παρίσι, 2009.

(3) Thomas Philippon, «Le Capitalisme d’héritiers. La crise française du travail», Seuil, συλλ. τόμος «La République des idées», Παρίσι, 2007. Αναφέρεται από τους Lucie Davoine και Dominique Méda, «Quelle place le travail occupe-t-il dans la vie des Français par rapport aux Européens?», ό.π.

(4) (Σ.τ.Μ.) Τεϊλορισμό ονομάζουμε τη θεωρία της «επιστημονικής διαχείρισης», με εισηγητή τον Αμερικανό μηχανικό Φ. Ου. Τέιλορ στα τέλη του 19ου αι. Κύριος στόχος του είναι η βελτίωση της οικονομικής αποδοτικότητας μέσα από μεθόδους που επινοήθηκαν από τον Τέιλορ και τους κατοπινούς οπαδούς του και αποσκοπούσαν στην αύξηση της παραγωγικότητας και την εντατικοποίηση της εργασίας.

(5) Βλ. Alain Deneault, «Quand le management martyrise les salariés», «Le Monde diplomatique», Νοέμβριος 2018.

(6) Βλ. «“Appelez-moi maître…”», «Le Monde diplomatique», Σεπτέμβριος 2019.

(7) «Μετά τις εξαγγελίες του Εντουάρ Φιλίπ, οι Γάλλοι εξακολουθούν να υποστηρίζουν τους απεργούς», σφυγμομέτρηση του Γαλλικού Ινστιτούτου Κοινής Γνώμης (IFOP), δημοσιευμένη στην εφημερίδα «Le Journal du dimanche», Παρίσι, 14 Δεκεμβρίου 2019.

Μπορεί να σας ενδιαφέρουν επίσης:

Πρόσφατα άρθρα

Δημογραφικές ανατροπές στην Ευρώπη

Αν και η Ευρώπη υπήρξε για μεγάλο χρονικό διάστημα τόπος που «εξήγε» μετανάστες, έχει σήμερα μετατραπεί σε τόπο υποδοχής τους, με το δυτικό τμήμα της να είναι ιδιαίτερα ελκυστικό.

Μπρος σε πληθυσμιακή κατάρρευση η Ρωσία

Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της δημογραφικής κρίσης στη Ρωσία, δεν είναι ανάγκη να ερευνήσει τις πλέον δυσπρόσιτες περιφέρειες της χώρας με τα ακραία κλιματικά φαινόμενα.

Σερβία: Ο αυταρχικός Αλεξάνταρ Βούτσιτς και η ανοχή των Βρυξελλών

Η πρόσφατη ταπεινωτική εμφάνιση του Σέρβου προέδρου στο πλάι του Ντόναλντ Τραμπ, όπου συνειδητοποίησε ότι είχε υπογράψει, σε πείσμα των θέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη μεταφορά της σερβικής πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ μόνο όταν το ανήγγειλε σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση ο Αμερικανός πρόεδρος, είναι απλώς ένα δυσάρεστο επεισόδιο σε μια κατά τα άλλα πολύ αρμονική σχέση των Βρυξελλών με τον δεσποτικό εθνικόφρονα ηγέτη της Σερβίας.

Τα φαντάσματα του Πίτερλου

Το 2019, το Μάντσεστερ ανέδειξε την επέτειο των 200 χρόνων από τη «Σφαγή του Πίτερλου», την αιματηρή καταστολή μιας μαζικής εργατικής διαδήλωσης που σημάδεψε την ιστορία του αγγλικού εργατικού κινήματος.

Ημερολόγιο

Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930  

Social