Share on facebook
Share on twitter
Share on skype
Share on whatsapp
Share on print
Share on email

Ισλανδία: Μια τολμηρή έξοδος από την κρίση

Το παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε πριν από τις εκλογές της 29ης Οκτωβρίου, ωστόσο φωτίζει το σημερινό κυβερνητικό αδιέξοδο. Πρώτο ήρθε το δεξιό Κόμμα Ανεξαρτησίας με 29% των ψήφων. Με το Αριστερό-Πράσινο Κίνημα (15,91%) να μην συμμετέχει στις συζητήσεις για το σχηματισμό κυβέρνησης, ο ηγέτης του Κόμματος Ανεξαρτησίας που έχει λάβει την εντολή, Μπιάρνι Μπενέντικτσον, προσπαθεί να βασιστεί στο κεντροδεξιό Βιντρέισν (Αναγέννηση 10,48%) και το κεντρώο Λαμπρό Μέλλον (7,16%). Το Κόμμα Προόδου (11,49%), έχοντας χάσει σχεδόν τις μισές του έδρες στο κοινοβούλιο φοβάται οποιαδήποτε συμμετοχή, ενώ το Κόμμα Πειρατών (14,48%) και η Σοσιαλδημοκρατική Συμμαχία (5,74%) αφέθηκαν εκτός συνομιλιών. Όλα είναι ακόμα στο τραπέζι.

Ούτε ένας αστυνομικός στον ορίζοντα, ούτε μια λογομαχία μεταξύ των μελών: στο Νορδικό Φόρουμ, στις αρχές Σεπτεμβρίου, συμμετείχαν όλα τα πολιτικά κόμματα της Ισλανδίας μέσα σε πολύ ήρεμη ατμόσφαιρα. Λίγο πριν από τις βουλευτικές εκλογές της 29ης Οκτωβρίου, οι βασικοί υποψήφιοι εκφράζουν τις θέσεις τους κάτω από μια ταπεινή τέντα που έχει στηθεί μπροστά από το πανεπιστήμιο του Ρέικιαβικ. Στις 64 μοίρες γεωγραφικού πλάτους, η κλίση των ακτίνων του ήλιου δίνει στο φως μεγάλη γλυκύτητα, ενώ ο αέρας που έρχεται από τον ωκεανό φρεσκάρει λίγο την ατμόσφαιρα. Στις συζητήσεις, το μέλλον του Συντάγματος παθιάζει περισσότερο από τη μετανάστευση, η κατασκευή κατοικιών πιο πολύ από το ύψος των φόρων, ενώ η προστασία των προσωπικών δεδομένων βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες. Κρίση… ποια κρίση;

Από τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Απριλίου 2016, μετά τις αποκαλύψεις των Panama papers (φωτ.: William Gachen).
Από τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Απριλίου 2016, μετά τις αποκαλύψεις των Panama papers (φωτ.: William Gachen).


 
Ωστόσο, σε αυτό το νησί-ηφαίστειο, η λάβα πάντα βράζει κάτω από τους παγετώνες μετά τη χρηματοπιστωτική πανωλεθρία του 2008. Τον Απρίλιο του 2016, μια λαϊκή έκρηξη ανέτρεψε μέσα σε 48 ώρες τον πρωθυπουργό Σίγκμουντουρ Νταβίντ Γκουνλάουγκσον, ο οποίος είχε εμπλακεί στην υπόθεση των «Panama Papers». Αλλά και ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Όλαφουρ Ράγκναρ Γκρίμσον, εκτεθειμένος από τις αποκαλύψεις σχετικά με τις καταθέσεις της συζύγου του σε φορολογικούς παραδείσους, υποχρεώθηκε με τη σειρά του να μην θέσει υποψηφιότητα στις εκλογές του περασμένου Ιουνίου, μετά από είκοσι χρόνια στο ανώτατο αξίωμα. Τέλος, στα μέσα Σεπτεμβρίου, οι δημοσκοπήσεις άφηναν να διαφανεί μια νέα ανατροπή, φέρνοντας το Κόμμα των Πειρατών στην πρώτη θέση.
Πριν από οκτώ χρόνια, αυτή η χώρα των 320.000 κατοίκων, χαμένη στη μέση του βόρειου Ατλαντικού, έζησε έναν εφιάλτη. Στις αρχές Οκτωβρίου του 2008, κατέρρευσαν οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες, των οποίων το ενεργητικό ήταν εννεαπλάσιο του ΑΕΠ της Ισλανδίας, την ίδια στιγμή που εξαϋλωνόταν το μεγαλύτερο μέρος της κεφαλαιοποίησης του Χρηματιστηρίου και μέρος των αποταμιεύσεων των πολιτών. Μόνο η μαζικής κλίμακας κρατική παρέμβαση, με την εθνικοποίηση των τραπεζών, την εγγύηση των καταθέσεων για τους κατοίκους του νησιού και τους αυστηρούς περιορισμούς στην κίνηση κεφαλαίων επέτρεψε να αποφευχθεί το κοινωνικό χάος και η χρεωκοπία των μεγαλύτερων επιχειρήσεων. Το 2016, η χώρα παρουσιάζει πλεονασματικό προϋπολογισμό, δημόσιο χρέος σε έντονη πτωτική πορεία, ρυθμούς ανάπτυξης άνω του 3% και ποσοστό ανεργίας 2,7% (1)…
Η Ισλανδία βρίσκεται μέσα στις πρώτες χώρες του κόσμου στο κατά κεφαλήν εισόδημα και εμφανίζει το μεγαλύτερο ποσοστό απασχόλησης του οικονομικά ενεργού πληθυσμού μεταξύ των βιομηχανικών χωρών, με ποσοστό 84,7% (σε σύγκριση με το 64,5% της ευρωζώνης ή το 50,8% της Ελλάδας [2]).
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, που κλήθηκε από τον τότε πρωθυπουργό Γκέιρ Χάαρντε να στηρίξει την Ισλανδία, παρείχε οικονομική βοήθεια μέχρι το 2011. Ακόμη και οι οικονομολόγοι του Ταμείου υποχρεώθηκαν να αναγνωρίσουν ότι αυτό το success story οφείλει πολλά στα αντιφιλελεύθερα μέτρα, ιδιαίτερα στην απόφαση της κυβέρνησης να δώσει προτεραιότητα στους καταθέτες και όχι στους μετόχους και να μην αναλάβει τις απώλειες των τραπεζών, σε αντίθεση με την ιρλανδική προσέγγιση (3). Μετά την «επανάσταση της κατσαρόλας», η οποία εκδίωξε από την εξουσία το Κόμμα Ανεξαρτησίας (συντηρητικό, σε συμμαχία με τους σοσιαλδημοκράτες), η αριστερή πλειοψηφία που προέκυψε στις εκλογές του Απριλίου του 2009 (σοσιαλδημοκράτες και οικολογική Αριστερά) εφάρμοσε μέτρα λιτότητας. Προσπάθησε όμως να μειώσει τα βάρη εξυπηρέτησης των δανείων για τους ιδιώτες, κυρίως διαγράφοντας τα χρέη που υπερέβαιναν την αξία των περιουσιακών στοιχείων τους, προχωρώντας ταυτόχρονα σε κοινωνικές δαπάνες για να αμβλυνθεί ο αντίκτυπος της ύφεσης στα νοικοκυριά (4). Από τη μία πλευρά, τα κοινωνικά προγράμματα για τα χαμηλά εισοδήματα ενισχύθηκαν (με τις δαπάνες προς όφελος των νοικοκυριών και της κοινωνικής προστασίας, πλην συντάξεων, να περνούν από το 15% του ΑΕΠ το 2008 στο 19,5% του ΑΕΠ το 2009). Από την άλλη, τα υψηλότερα εισοδήματα υποχρεώθηκαν να συμβάλουν σημαντικά μέσω της φορολογίας (για παράδειγμα, για το πλουσιότερο 10%, ο φορολογικός συντελεστής πέρασε από το 24% του διαθέσιμου εισοδήματος το 2008 στο 31,8% το 2010). Έτσι, εκτός από τη γρήγορη επιστροφή στην ανάπτυξη και τη μείωση της ανεργίας, το ισλανδικό παράδειγμα χαρακτηρίζεται από τη μείωση των ανισοτήτων στην πορεία εξόδου από την κρίση.
 
Αρκετοί τραπεζίτες καταδικάστηκαν σε φυλάκιση
«Επίσης, αρνηθήκαμε τις ιδιωτικοποιήσεις και θέσαμε σε εφαρμογή πολλά προγράμματα κατάρτισης για τους ανθρώπους που έχαναν τη δουλειά τους», μας εξηγεί η Κατρίν Γιακομπσντότιρ, τότε υπουργός Παιδείας. Σήμερα επικεφαλής του Αριστερού-Πράσινου Κινήματος, εκτιμά ότι η δυνατότητα υποτίμησης του νομίσματος και η μη συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση δημιούργησαν μια ευνοϊκή συγκυρία: «Η οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας είναι υπερβολικά προσανατολισμένη στην καταπολέμηση του πληθωρισμού. Με τέτοια ποσοστά ανεργίας, τα μέτρα λιτότητας που ελήφθησαν στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Πορτογαλία προκαλούν μεγάλη κοινωνική οργή, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε πολύ επικίνδυνα μονοπάτια. Θεωρούμε ότι η οικονομική πολιτική πρέπει να αναπροσανατολιστεί σε πιο κεϋνσιανή κατεύθυνση».
Οι Ισλανδοί, οι οποίοι για πολλά χρόνια κρατούσαν στην εξουσία τους οπαδούς της απορρύθμισης και της ιδιωτικοποίησης των τραπεζών, ελπίζοντας να γίνουν πλούσιοι, ανακάλυπταν πια τα αίσχη του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ο πόθος για επιτυχία και το πνεύμα επιχειρηματικής πρωτοπορίας που διαμορφώθηκε στα άγονα αυτά εδάφη έδωσαν τη θέση τους στην αποστροφή για τις απάτες και στη δίψα για δικαιοσύνη. «Το πλήγμα ήταν τέτοιο ώστε πολλοί άνθρωποι που δεν είχαν πια τίποτα δεν καταλάβαιναν τις νομικές διαδικασίες. Αλλά οι διώξεις για χρηματοοικονομικά εγκλήματα αποδεικνύονται πολύ δυσκολότερες απ’ ό,τι για άλλα αδικήματα», θυμάται η Ράνια Αρναντότιρ, η οποία ανέλαβε υπουργός Δικαιοσύνης στο χειρότερο σημείο της κρίσης. Σήμερα αναπληρώτρια διευθύντρια της εθνικής επιχείρησης ηλεκτρισμού, μοιάζει ακόμη σημαδεμένη από την εμπειρία: «Όταν ο κόσμος δεν έχει πια εμπιστοσύνη στο σύστημα, εναπόκειται στο σύστημα να βρει τον τρόπο να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Το έχουμε πετύχει; Δεν ξέρω». Οι έρευνες της ειδικής ομάδας δικαστών και αστυνομικών (5) έδωσαν τη δυνατότητα να φυλακιστούν αρκετοί τραπεζίτες και να καταδικαστεί (χωρίς ποινή) ο τότε πρωθυπουργός Χάαρντε. Όμως, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δεν έχει ακόμη αποφανθεί για την υπόθεση του πρώην πρωθυπουργού και οι περισσότεροι τραπεζίτες έχουν επιστρέψει στην οικονομική ζωή. Οι αποκαλύψεις γύρω από τα «Panama Papers» έχουν, μέχρι στιγμής, ως αποτέλεσμα μόνο φορολογικές έρευνες.
«Δεν συνειδητοποιήσαμε πραγματικά τι περίμενε ο κόσμος μετά το πολύ αξιόλογο πόρισμα του Κοινοβουλίου (6) για τις δυσλειτουργίες της πολιτικής σφαίρας και του τραπεζικού συστήματος», εξηγεί η Μπιργκίτα Γιονσντότιρ, εμβληματική φυσιογνωμία του Κόμματος των Πειρατών, η οποία θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η επόμενη πρόεδρος του Κοινοβουλίου (Αλμπίνγκι) εάν το κόμμα της σημειώσει εκλογική επιτυχία. Καλλιτέχνης, ακτιβίστρια των WikiLeaks και μιας οικολογικής οργάνωσης, η Γιονσντότιρ μπήκε στον πολιτικό στίβο το 2009 με το Κίνημα των Πολιτών. Από τότε εκλέγεται βουλευτίνα και, το 2012, ίδρυσε το Κόμμα των Πειρατών. «Για παράδειγμα, δεν έχουμε ακόμη διαχωρίσει τις τράπεζες καταθέσεων από τις “τράπεζες-καζίνο”», συνεχίζει. «Η επεξεργασία ενός νέου Συντάγματος υπήρξε μια καλή στιγμή. Έχουμε ένα καλό κείμενο όσον αφορά τον διαχωρισμό των εξουσιών, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία (7), αλλά, παρά την επικύρωσή του με δημοψήφισμα, το Κοινοβούλιο έχει παγώσει τη διαδικασία από το 2013». Τον Ιούνιο του 2010, η Γιονσντότιρ πέτυχε την ομόφωνη έγκριση από το Κοινοβούλιο ενός ψηφίσματος που υποστήριζε μια «Πρωτοβουλία για τον εκσυγχρονισμό των μέσων ενημέρωσης» και σκόπευε να μετατρέψει την Ισλανδία σε παράδεισο της ελευθερίας έκφρασης και σε καταφύγιο για όσους αποκαλύπτουν ευαίσθητες πληροφορίες για λόγους γενικού συμφέροντος: «Και αυτό το σχέδιο παραμένει ανολοκλήρωτο. Τα εφαρμοστικά κείμενα περιμένουν την έγκρισή τους από το Κοινοβούλιο. Την ώρα που οι τεχνολογίες εξελίσσονται γρήγορα, εμείς δεν συγγράφουμε τους νόμους με ανάλογη ταχύτητα».
 
Νικηφόρα δημοψηφίσματα ενάντια στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Η επιστροφή της Δεξιάς στην εξουσία, τον Απρίλιο του 2013, πάγωσε τη διαδικασία επανίδρυσης της πολιτικής ζωής. Η Αριστερά δεν κατάφερε να ανταποκριθεί στις προσδοκίες για περισσότερη δημοκρατία ή σε μερικά συγκεκριμένα προβλήματα, όπως η έλλειψη κατοικιών. Κυρίως πλήρωσε τις θέσεις της για την Ευρώπη και την αποπληρωμή των ξένων καταθετών. Από τη δεκαετία του 2000, η σοσιαλδημοκρατική Συμμαχία, όπως και η πανίσχυρη Ισλανδική Συνομοσπονδία Εργατών, έκαναν εκστρατεία υπέρ της ένταξης στο ευρώ για να μην υποφέρει η χώρα από τις διακυμάνσεις της ισοτιμίας του νομίσματός της, εξηγεί ο Κριστιάν Γκάι Μπέρτζες, γενικός γραμματέας του κόμματος: «Εκκινώντας τη διαδικασία ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το 2009, θεωρούσαμε ότι θα ήταν δυνατή η επίτευξη μιας καλής συμφωνίας, ακόμη κι αν υπάρχουν πολύ δύσκολα ζητήματα, όπως η προστασία της αλιείας και της γεωργίας μας. Σήμερα, συνεχίζουμε να έχουμε ανάγκη μιας μόνιμης νομισματικής λύσης ώστε να άρουμε με ηρεμία τους ελέγχους στην κίνηση κεφαλαίων. Η δυνατότητα υποτίμησης της κορώνας μας ήταν οπωσδήποτε πλεονέκτημα κατά τη διάρκεια του κραχ και αργότερα, αλλά οι διακυμάνσεις της αποτελούν, επίσης, και μία από τις αιτίες του κραχ, καθώς προσέφεραν την ευκαιρία κερδοσκοπικών κινήσεων στα επιτόκια με μια κεντρική τράπεζα που ασκούσε πλημμελή εποπτεία».
«Η κυβέρνηση άρχισε να χάνει την εμπιστοσύνη των πολιτών λόγω της υπόθεσης Icesave», αναγνωρίζει ο Μπέρτζες και δικαιολογείται: «Γνωρίζαμε ότι θα το πληρώναμε πολιτικά, αλλά και ότι έπρεπε να εργαστούμε για το εθνικό συμφέρον». Μετά τη χρεωκοπία της τράπεζας Icesave (θυγατρικής της Landsbanki), το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ολλανδία απαίτησαν την αποζημίωση των υπηκόων τους. Κάτω από την ευρωπαϊκή πίεση, η ισλανδική κυβέρνηση φάνηκε ανοιχτή σε έναν συμβιβασμό που θα ήταν δαπανηρός για τους Ισλανδούς φορολογούμενους. Τότε ο πρόεδρος Γκρίμσον, εγκαταλείποντας το εθιμοτυπικό πλαίσιο του ρόλου του, κατάφερε να μετασχηματίσει σε οργή κατά των Βρετανών και των Ολλανδών την εξέγερση του κόσμου κατά του καπιταλιστικού συστήματος. Δύο φορές, τον Μάρτιο του 2010 και τον Απρίλιο του 2011, οι ψηφοφόροι απέρριψαν τη συμφωνία που είχε εγκριθεί από το Κοινοβούλιο, αλλά ο πρόεδρος είχε υποβάλλει σε δημοψήφισμα (8). Επιμένοντας στη βούλησή της να πληρώσουν οι Ισλανδοί, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έφερε την υπόθεση ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ελεύθερου Εμπορίου (EFTA), η οποία δεν την δικαίωσε, με απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2013 (9). Το δικαστήριο θεώρησε ότι το ισλανδικό κράτος δεν είχε αθετήσει τις υποχρεώσεις του στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού οικονομικού χώρου, παρ’ όλο που δεν εγγυήθηκε τις καταθέσεις των ξένων υπηκόων. Από τότε πάντως, η πώληση περιουσιακών στοιχείων της Landsbanki επέτρεψε τη μερική αποζημίωση αυτών των μαθητευόμενων κερδοσκόπων.
 
«Δεν πρέπει να συγχέουμε τους διαδηλωτές με τους ψηφοφόρους»
Με την υπόσχεση ότι θα βοηθήσουν στην ελάφρυνση των υπερχρεωμένων νοικοκυριών και με την αποδοχή του δημοψηφίσματος που προκήρυξε ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, το Κόμμα Προόδου (κεντροδεξιό, αγροτικής προέλευσης) και το Κόμμα Ανεξαρτησίας προσποιήθηκαν μια πολιτική παρθενία που επέτρεψε την επιστροφή τους στο τιμόνι της χώρας. Ο Βιλιάλμουρ Μπιάρνασον, βουλευτής του Κόμματος Ανεξαρτησίας, αναγνωρίζει και το ανέλπιστο δώρο που τους παρουσιάστηκε όταν ανέλαβαν την εξουσία: «Είχαμε πολλή τύχη σε δύο τομείς-κλειδιά: τον τουρισμό και την αλιεία. Παραλύοντας την αεροπορική κίνηση για αρκετές ημέρες το 2010, το σύννεφο καπνού από το ηφαίστειο Εϊγιαφιέλ έκανε την Ισλανδία γνωστή ως προορισμό για τους λάτρεις της περιπέτειας και προκάλεσε έκρηξη στην τουριστική κίνηση. Και, με την αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών, γιγάντια κοπάδια σκουμπριών ανεβαίνουν προς τον Βορρά για να πέσουν στα δίχτυα των Ισλανδών ψαράδων». Παρά την αναστάτωση που προκάλεσε η υπόθεση των «Panama Papers» και τη γρήγορη απαξίωση της σημερινής κυβερνητικής πλειοψηφίας, ο Μπιάρνασον δηλώνει αισιόδοξος στις παραμονές των εκλογών: «Δεν πρέπει να συγχέουμε τους διαδηλωτές με τους ψηφοφόρους».
Αυτούς τους συντηρητικούς ψηφοφόρους μπορούσες να τους συναντήσεις στις 3 Σεπτεμβρίου στο σύγχρονο και πολυτελές κτίριο που στεγάζει το κίνημά τους. Τα περισσότερα ισλανδικά κόμματα έχουν ασπαστεί την τελετουργία των προκριματικών εκλογών και, τη συγκεκριμένη ημέρα, αναδείχτηκαν οι υποψήφιοι για τις 63 έδρες του Κοινοβουλίου. Μεγάλα πολυτελή αυτοκίνητα ή τζιπ, επιδεικτικά κοσμήματα ή και ψηλά τακούνια για τις γυναίκες, άψογα κοστούμια και ωραία ρολόγια για τους άντρες: η κοινωνική σύνθεση όσων βρέθηκαν εκεί για να ψηφίσουν θυμίζει καρικατούρα. Στην κεντρική αίθουσα, μεγάλα πορτρέτα θυμίζουν ότι το κόμμα κυριάρχησε στην πολιτική ζωή από την ανεξαρτησία της χώρας, το 1944, μέχρι το 2009.
Η Δεξιά μπόρεσε να κατανοήσει ότι, με τις απογοητεύσεις της Ελλάδας και του ευρώ, οι ψηφοφόροι των λιγότερο ευνοημένων κοινωνικών στρωμάτων θα γύριζαν σε μεγαλύτερο βαθμό την πλάτη στους οπαδούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ουσιαστικά τους σοσιαλδημοκράτες) απ’ ό,τι στους θιασώτες της μείωσης των φόρων για τους πολύ πλούσιους. Μάλιστα, οι ηγέτες της Δεξιάς, ευρωσκεπτικιστές προς χάρη της εκλογικής πελατείας τους (κυρίως των εφοπλιστών), θεώρησαν ότι μπορούν να καλλιεργήσουν το συγκεκριμένο πλεονέκτημά τους, απευθύνοντας τον Μάρτιο του 2015 επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την οποία ζητούν η Ισλανδία «να μην θεωρείται πλέον υποψήφια προς ένταξη χώρα». Η κίνηση αυτή όμως προκάλεσε νέα έκρηξη. Γιατί, ακόμη κι αν οι περισσότεροι ψηφοφόροι είναι αντίθετοι με την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πολλοί θα προτιμούσαν να αποφανθούν νηφάλια στο σχετικό δημοψήφισμα που είχε υποσχεθεί η σημερινή κυβέρνηση. Η αθέτηση των προεκλογικών υποσχέσεων πυροδότησε ανταρσία στο εσωτερικό των συντηρητικών, με την ανάδυση ενός νέου φιλοευρωπαϊκού κεντροδεξιού κόμματος, του Βιντρέισν, το οποίο θα μπορούσε να είναι ρυθμιστής όσον αφορά τον σχηματισμό της επόμενης κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Επίσης, μετά το επεισόδιο, το κόμμα των Πειρατών, που κηρύσσει την άμεση δημοκρατία, εκτοξεύτηκε σε ποσοστά άνω του 40% στην πρόθεση ψήφου, πριν προσγειωθεί μεταξύ 20% και 30% μέσα στο καλοκαίρι.
Η ατμόσφαιρα στα γραφεία του κόμματος των Πειρατών αντιπροσωπεύει ένα τελείως διαφορετικό σύμπαν: μια μωβ σημαία που ανεμίζει στη μέση μιας ανολοκλήρωτης ζώνης δραστηριοτήτων, στενά διώροφα γραφεία με θέα τη θάλασσα (και τις φάλαινες). Στο εσωτερικό, σημαιάκια των Πειρατών, ποτήρια μπύρας των Πειρατών, παιδότοπος με ένα καράβι των Πειρατών, ένα ράφι γεμάτο με επιτραπέζια παιχνίδια… Μέσος όρος ηλικίας των υποψηφίων; Τα τριάντα. Είναι έτοιμοι για την εξουσία; «Είμαστε έτοιμοι να ανακατανείμουμε την εξουσία», απαντά ο Μπγιόρν Λεβί Γκούναρσον, καθηγητής πληροφορικής σε δημόσιο σχολείο. «Έχουμε μια ευθύνη με διεθνείς προεκτάσεις: να δώσουμε την ελπίδα ότι μπορούμε να αλλάξουμε την πολιτική», συμπληρώνει ο Βίκτορ Όρι Βάλγκαρντσον, νεαρός διδάκτορας Πολιτικών Επιστημών.
Είναι Δεξιοί ή Αριστεροί; Κακή ερώτηση! «Είμαστε αντιρατσιστές, διεθνιστές, υπέρ του κοινωνικού κράτους σκανδιναβικού τύπου, υπέρ της πρόσβασης όλων στην εκπαίδευση και την υγεία, ανεξάρτητα από το εισόδημα ή τον τόπο κατοικίας τους», απαντά ο Βάλγκαρντσον. «Ωστόσο, θέλουμε να αφήσουμε πίσω τα μονοπώλια και τον προστατευτισμό. Θέλουμε να καταπολεμήσουμε τη διαφθορά, τις απάτες, αλλά δεν θεωρούμε ότι ο ρόλος του κράτους είναι να δημιουργήσει έναν κόσμο με λιγότερες ανισότητες. Θεωρητικά, για μένα, εάν ένας πλούσιος έχει πλουτίσει νόμιμα, δεν υπάρχει πρόβλημα». Οι διπλανοί του εκφράζουν κάπως διαφορετικές απόψεις, αλλά όχι και αποδοκιμασία, σε ένα κόμμα που πότε κατηγορείται για «άκρατο φιλελευθερισμό» –για τις θέσεις του υπέρ της μεγάλης ελευθερίας στην επιχειρηματική δραστηριότητα– και πότε για «κομμουνισμό των εργατικών συμβουλίων» –για την υποστήριξή του στην άμεση δημοκρατία.
 
«Οι Πειρατές απαντούν με τον τρόπο τους στην αποδοκιμασία του συστήματος»
Καθώς ένα από τα εμβληματικά σχέδια των Πειρατών είναι η καθιέρωση καθολικού εγγυημένου εισοδήματος, την επόμενη ημέρα θα πάρουμε μια πιο συγκεκριμένη απάντηση, πιέζοντας τη Γιονσντότιρ: «Δεν είμαστε υπέρ του εγγυημένου εισοδήματος όπως το έβλεπε ο Μίλτον Φρίντμαν, αλλά σαφώς υπέρ της αριστερής εκδοχής (10). Ελπίζω ότι θα καταφέρουμε να μείνουμε ανοιχτοί και σε άλλες θεωρήσεις και να αξιοποιήσουμε πολλαπλές γνώσεις, ακόμη και από το εξωτερικό. Ο ρόλος των καλλιτεχνών και των ακτιβιστών είναι κυρίως να συμβάλλουν στην εξέλιξη των κανόνων, ώστε οι άνθρωποι που δεν είναι πολιτικοποιημένοι να μπορέσουν να προχωρήσουν μπροστά». Υπολογίζει να δώσει τη μάχη που συσπειρώνει το κόμμα της γύρω από την ουδετερότητα του Διαδικτύου και την προστασία των προσωπικών δεδομένων: «Στα συντάγματα, ο σεβασμός της ιδιωτικής ζωής έχει αναγορευθεί σε θεμελιώδες δικαίωμα. Γιατί αυτό δεν ισχύει και για το Διαδίκτυο; Από μια άλλη πλευρά, και ενώ σήμερα θα ήταν πολύ πιο εύκολο να δοθεί πρόσβαση στις πληροφορίες που άπτονται του γενικού συμφέροντος, γιατί είναι τόσο δύσκολο να χυθεί φως στις σκοτεινές ζώνες όπου φωλιάζει η διαφθορά;»
Η Δεξιά δήλωσε ήδη ότι δεν επιθυμεί να συγκυβερνήσει με τους Πειρατές. Αντίθετα, μια συμφωνία συνεργασίας μοιάζει πιθανή με το νέο κεντρώο κόμμα Βιντρέισν, τους σοσιαλδημοκράτες και το Αριστερό-Πράσινο Κίνημα. Η Γιακομπσντότιρ, επικεφαλής του Κινήματος και επικρατέστερη για τη θέση του πρωθυπουργού σε περίπτωση κυβερνητικής αλλαγής, δεν φοβάται το νέο πολιτικό μόρφωμα: «Όπως παντού στην Ευρώπη, η πολιτική στην Ισλανδία γίνεται πολύ αστάθμητη. Αλλά είμαστε πολύ τυχεροί που δεν έχουμε να αντιμετωπίσουμε ακροδεξιά κόμματα. Οι Πειρατές απαντούν με τον τρόπο τους στην αποδοκιμασία του συστήματος. Πρόκειται για θετική εξέλιξη, γιατί είναι άνθρωποι με τους οποίους μπορούμε να συνεργαστούμε. Βέβαια, δεν συμφωνούμε σε θέματα εισοδηματικής πολιτικής ή δημοσίων δαπανών. Συγκλίνουμε όμως στην υποδοχή των προσφύγων, στη δημοκρατία, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στη διαφάνεια. Πάντως, παραμένω ανήσυχη, καθώς βλέπουμε να ενισχύεται η αντίληψη ότι δεν υπάρχει πραγματική διαφορά μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς. Για μένα, ποτέ δεν υπήρχε μεγαλύτερη διαφορά: παντού βλέπουμε τις ανισότητες να διευρύνονται».
Σχέση με την Ευρώπη, αναδιανομή, προστατευτισμός: τα σημεία τριβής δεν θα έλειπαν σε έναν τέτοιο κυβερνητικό συνασπισμό. Στο γεωπολιτικό πεδίο, οι οικολόγοι της Αριστεράς είναι οι μόνοι που προτείνουν πορεία προς την ουδετερότητα με την αποχώρηση της χώρας από το ΝΑΤΟ. Η επικεφαλής τους όμως υποβαθμίζει το ζήτημα, καθώς η χώρα δεν διαθέτει στρατό «ούτε και μυστικές υπηρεσίες», όπως συμπληρώνει.
 

  1. Κεντρική Τράπεζα της Ισλανδίας, 7 Σεπτεμβρίου 2016.
  2. Στοιχεία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για το 2015, www.data.ocde.org.
  3. «Iceland’s recovery. Lessons and challenges», Ρέικιαβικ, 27 Οκτωβρίου 2011, imf.org.
  4. Stefán Ólafsson, «Level of living consequences of Iceland’s financial crisis. What do the social indicators tell us?», Ρέικιαβικ, 2011, και «La sortie de crise de l’Islande», Ecole des hautes études en sciences sociales, Παρίσι, 28 Μαΐου
  5. Βλ. τη μαρτυρία της Eva Joly, «Η φοροδιαφυγή πέρα από τις αποκαλύψεις των “Panama papers”», «Le Monde diplomatique – ελληνική έκδοση», http://monde-diplomatique.gr/?p=1454
  6. «Rannsóknarnefnd Albingi», (Έκθεση της Ειδικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Έρευνας), 12 Απριλίου 2010, www.rna.is.
  7. Βλ. Silla Sigurgeirsdóttir και Robert Wade, «Une Constitution pour changer d’Islande?», La valise diplomatique, 18 Οκτωβρίου 2012, monde-diplomatique.fr.
  8. Βλ. Silla Sigurgeirsdóttir και Robert Wade, «Quand le peuple islandais vote contre les banquiers», «Le Monde diplomatique», Μάιος
  9. Απόφαση του Δικαστηρίου (Directive 94/19/EC on deposit-guarantee schemes). European Commission vs. Iceland, 28 Ιανουαρίου 2013, www.eftacourt.int.
  10. Βλ. Mona Chollet, «Ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα: Μια επαναστατική ιδέα… ή μήπως όχι;», «Le Monde diplomatique – ελληνική έκδοση», http://monde-diplomatique.gr/?p=1528

 
 
ΕΝΘΕΤΟ
Τουρισμός, μια νέα φούσκα;
Ένα φαινόμενο που κανείς δεν είχε πραγματικά προβλέψει συνέβαλε σημαντικά στην οικονομική ανάκαμψη της Ισλανδίας: η μαζική εισροή τουριστών. Το 2010, η χώρα υποδεχόταν 486.000 επισκέπτες και ο οργανισμός τουρισμού, στις πιο αισιόδοξες προβλέψεις του, ανέμενε 745.000 για το 2020 (1). Τελικά, οι αφίξεις τουριστών μάλλον θα είναι τουλάχιστον 1,7 εκατομμύρια το 2016, χωρίς να υπολογίζονται τα 4,8 εκατομμύρια επιβάτες που απλώς σταματούν στο διεθνές αεροδρόμιο του Κέφλαβικ (2). Το 2015, η τουριστική δραστηριότητα απέφερε σχεδόν το ένα τρίτο των εσόδων από εξαγωγές, δηλαδή περισσότερο από τα προϊόντα αλιείας (23%) ή το αλουμίνιο (20%).
Στο εσωτερικό του κλάδου πολλαπλασιάζονται τα ανέκδοτα για την υπερβολική κίνηση ορισμένων περιοχών, ιδιαίτερα στο νοτιοανατολικό τμήμα του νησιού. Πολλοί έχουν αρχίσει να φοβούνται τη νέα αύξηση της τουριστικής κίνησης κατά 26% που προαναγγέλλεται για το 2017. «Έχουμε πραγματικά ανάγκη να φρενάρουμε, να ελέγξουμε αυτή την ανάπτυξη για να μην πλημμυρίσουμε», εξηγεί ο Έντουαρντ Χ. Χούιμπενς, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας για τον Ισλανδικό Τουρισμό στο πανεπιστήμιο του Ακουρέιρι. «Ποιος πρέπει να κατασκευάσει τους δρόμους, τις τουαλέτες και να τα συντηρήσει; Οι μικροί δήμοι δεν διαθέτουν τα μέσα. Είναι επείγον να θεσπιστεί φόρος που θα επιβραδύνει την αύξηση της τουριστικής κίνησης, επιτρέποντας ταυτόχρονα τη χρηματοδότηση των απαραίτητων υποδομών».
Εκτός από τα προβλήματα στέγασης και πρόσβασης σε διάφορες περιοχές, τίθεται και το ζήτημα των εργατικών χεριών: «Εάν συνεχίσουμε με αυτόν τον ρυθμό, θα χρειαστεί να φέρουμε δέκα με δεκαπέντε χιλιάδες ξένους εργάτες μέχρι το 2020. Ήδη, στο Κέφλαβικ, η εταιρεία Icelandair αγόρασε εγκαταστάσεις της παλαιάς αμερικανικής βάσης για να στεγάσει Πολωνούς που εργάζονται στο αεροδρόμιο. Η αύξηση της τουριστικής κίνησης δεν προκύπτει από πολιτικό σχεδιασμό ούτε από κάποια στρατηγική θεώρηση. Θα χρειαστεί καιρός μέχρι να αποκτήσουμε κάτι τέτοιο», εκτιμά ο Χούιμπενς
Το νησί, μοναδική περίπτωση στεριάς που έχει αναδυθεί στη ζώνη συνάντησης των τεκτονικών πλακών της Ευρασίας και της Αμερικής, παρουσιάζει εκπληκτικούς γεωλογικούς σχηματισμούς (βάραθρα, θερμοπίδακες, ηφαίστεια, παγετώνες) και αχανείς άγριες εκτάσεις. Όμως, η ολοένα μεγαλύτερη γοητεία που ασκεί η φύση και η «περιπέτεια» κινδυνεύει να ενισχύσει τον μαζικό τουρισμό, ο οποίος, υποβαθμίζει και τελικά καταστρέφει ό,τι προκάλεσε την ανάπτυξή του.
 

  1. «Tourism in Iceland in figures», Οργανισμός Τουρισμού της Ισλανδίας, Φεβρουάριος 2010, www.ferdamalastofa.is.
  2. «Tourism in Iceland in figures», Μάιος 2016.

Μπορεί να σας ενδιαφέρουν επίσης:

Πρόσφατα άρθρα

Η βρετανική ηθική τάξη εναντίον των φτωχών

Ο Τζέρεμι Κόρμπιν βρέθηκε στο τιμόνι των Εργατικών από το 2015 ως το 2020, παίρνοντας την σκυτάλη από τον Εντ Μίλιμπαντ, ο οποίος με τη σειρά του είχε διαδεχθεί τον τελευταίο πρωθυπουργό των Εργατικών, Γκόρντον Μπράουν.

Ηνωμένο Βασίλειο: Εκκαθαρίσεις στους Εργατικούς

Ο πρώην ηγέτης του βρετανικού Εργατικού Κόμματος Τζέρεμι Κόρμπιν ανακοίνωσε πρόσφατα τη δημιουργία του Προγράμματος για την Ειρήνη και τη Δικαιοσύνη, συνεχίζοντας με τον δικό του τρόπο τη μάχη του ενάντια στις ανισότητες και στον ιμπεριαλισμό.

Ημερολόγιο

Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  

Social