Share on facebook
Share on twitter
Share on skype
Share on whatsapp
Share on print
Share on email

Οικονομικά εγκλήματα χωρίς τιμωρία

Από τις 29 Μαΐου μέχρι την 1η Ιουνίου 2014 η πόλη του Μόντρεαλ υποδέχτηκε την πρώτη καναδέζικη συνεδρίαση του Μόνιμου Λαϊκού Δικαστηρίου (ΜΛΔ) σχετικά με τη εξορυκτική βιομηχανία. Κατά τη διάρκεια μιας εικονικής διαδικασίας, ακτιβιστές και προσωπικότητες της αστικής κοινωνίας «δίκασαν» τις μεγάλες επιχειρήσεις που κατηγορούνταν για παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και για καταστροφή του περιβάλλοντος. Αυτή η ταυτόχρονα σοβαρή και θεατρική προσέγγιση δεν στόχευε μόνο να αποκαλύψει τη ζημιά από την εξαγωγή των πρώτων υλών αλλά και να καταγγείλει την ατιμωρησία που απολαμβάνουν οι πολυεθνικές εταιρίες που είναι εγκατεστημένες στις φτωχές χώρες. Στο διεθνές δίκαιο ο όρος του οικονομικού εγκλήματος ενάντια στους λαούς ή στο περιβάλλον δεν υπάρχει. Η «διεθνής κοινότητα» δεν στερείται από νομικά εργαλεία μέσα από το Διεθνές Δικαστήριο ή το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο αλλά αυτά δεν εφαρμόζονται σε οικονομικές δραστηριότητες τις οποίες οι επιχειρήσεις επιτελούν στο εξωτερικό. Από ότι φαίνεται οι πετρελαιοκηλίδες, τα βιομηχανικά ατυχήματα ή η διαφθορά των τοπικών υπαλλήλων δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία κάποιου δικαστηρίου. Ακόμα καλύτερα, οι δυτικές χώρες δεν θεώρησαν καλό να χορηγήσουν στα δικαστήρια τους μέσα για να δικάζουν τις πράξεις των πολυεθνικών τους στο εξωτερικό: θα επρόκειτο για μια μορφή παραβίασης της εθνικής κυριαρχίας των χωρών που υποδέχτηκαν τις εν λόγω επιχειρήσεις. Για παράδειγμα η γαλλική νομοθεσία ορίζει ότι ένα έγκλημα ή αδίκημα που διαπράχθηκε έξω από τα σύνορα της χώρας θα δικαστεί στη Γαλλία αν και μόνο αν «το έγκλημα ή το αδίκημα τιμωρείται συγχρόνως από τη γαλλική και από την ξένη νομοθεσία και αν υφίσταται με οριστική απόφαση των δικαστικών οργάνων του εξωτερικού». Για την ακρίβεια, για να τιμωρηθούν στη Γαλλία οι διευθυντές της Total που υποστήριξαν τη χούντα της Βιρμανίας, θα έπρεπε προηγουμένως να έχουν καταδικαστεί για τις ίδιες πράξεις από το δικαστήριο της Νάι Πι Τάου, της πρωτεύουσας της Βιρμανίας. Αυτή είναι μια προοπτική για την οποία μέχρι τώρα οι Γάλλοι «δημιουργοί πλούτου» δεν έχουν χάσει τον ύπνο τους. Μια καταδίκη για τις πολυεθνικές σε μια τόσο φτωχή και διεφθαρμένη χώρα αποδεικνύεται ουτοπική λόγω των εκβιασμών, της δυνατότητας μετεγκατάστασης και των τεράστιων μέσων που διαθέτουν οι εταιρείες. Η Auchan στη θέση των κατηγορουμένων Ορισμένες μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) δεν παύουν, ωστόσο, να ελπίζουν ότι θα βρουν μια αδυναμία σε αυτό το σύστημα ατιμωρησίας. Τέτοιες είναι οι περιπτώσεις της Sherpa, μιας ένωσης δικαστικών που συστήθηκε το 2001 στο Παρίσι, των Αλληλέγγυων Λαών ή της συλλογικής οργάνωσης Από τη δεοντολογία στην ετικέτα. Oι τρεις ενώσεις υπέβαλλαν μήνυση εναντίον της αλυσίδας σούπερ-μάρκετ Auchan για την υπόθεση της κατάρρευσης του εργοστασίου ενδυμάτων της Rana Plaza στις 24 Απριλίου 2013 στο Μπαγκλαντές (1). Όπως εξηγεί η εταιρία στη σελίδα της στο διαδίκτυο «Η δράση της Auchan εντάσσεται στις αρχές δικαίου που τέθηκαν σε ισχύ με την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948, με τη σχετική Διακήρυξη των Αρχών και των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του ΔΟΕ (Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας) του 1998 και των κατευθυντήριων γραμμών του ΟΟΣΑ (Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης). Αυτά τα κείμενα διαμορφώνουν ένα σύνολο από αστικά, πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δικαιώματα, τα οποία η Auchan σέβεται στις εταιρικές της σχέσεις». Οι χίλιοι εκατόν τριανταπέντε νεκροί της Rana Plaza συμφωνούν, άραγε, με αυτή την ανάλυση; Διάφορες ετικέτες της In Extenso, μάρκας της Auchan βρέθηκαν στα ερείπια αυτού του εργοστασίου ετοίμων ενδυμάτων. Ωστόσο, ο Όμιλος αρνήθηκε να αποζημιώσει τα θύματα αμφισβητώντας κάθε άμεση ή έμμεση σχέση με το συγκεκριμένο εργοστάσιο. Οι ΜΚΟ πέτυχαν την έναρξη μιας προκαταρκτικής έρευνας με την επιχειρηματολογία τους για «παραπλανητική εμπορική πρακτική». Για τον Ζεράρ Μυγιέ, ιδρυτή του Ομίλου Auchan και τρίτο σε περιουσία στη Γαλλία, οι χειροπέδες είναι ακόμη μακριά αλλά πέρα από όλα αυτά, πρόκειται για μια προειδοποιητική βολή. Στους κόλπους των Ηνωμένων Εθνών ορισμένα μέλη τείνουν επίσης να παρακάμπτουν το διεθνές δίκαιο. Τον Ιούνιο του 2014 το Συμβούλιο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέτασε ένα σχέδιο ψηφίσματος που κατατέθηκε από το Εκουαδόρ και τη Νότια Αφρική και το οποίο αφορούσε την κοινωνική και την περιβαλλοντική ευθύνη των πολυεθνικών. Το κείμενο προτείνει τη σύσταση ομάδας εργασίας που θα είναι επιφορτισμένη με την ανάπτυξη ενός «διεθνώς δεσμευτικού νομικού εργαλείου που θα ρυθμίζει τις δραστηριότητες των υπερεθνικών και άλλων εταιριών στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου των δικαιωμάτων του ανθρώπου». Το ψήφισμα εγκρίθηκε παρά την αντίθεση των πιο πλούσιων χωρών: το σύνολο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ιαπωνία και οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιτάχθηκαν σε αυτό. Η Ανίκ Ζιραρντέν, υφυπουργός ανάπτυξης και γαλλοφωνίας, προσπάθησε να δικαιολογήσει αυτή τη στάση λέγοντας ότι «η Γαλλία προτιμάει μια προοδευτική προσέγγιση που στηρίζεται πάνω σε εργασίες που ξεκίνησαν το 2011, ώστε τα μέτρα να εφαρμοστούν γρηγορότερα» (2). Αν τα μεγάλα αφεντικά των εταιριών του δείκτη CAC40 περνούσαν ήταν στο ειδώλιο του κατηγορουμένου, οι δημόσιες αρχές θα υποστήριζαν, άραγε, τους ενάγοντες; Η «σαφέστερη και γρηγορότερη» οδός που θέλει η κυβέρνηση ονομάζεται «κατευθυντήριες γραμμές των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις επιχειρήσεις και τα δικαιώματα του ανθρώπου». Επεξεργασμένες με στενή διαβούλευση με τις ιδιωτικές εταιρίες, οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές είναι μη δεσμευτικές και συνεπώς χωρίς κυρώσεις. Η ενδέκατη αρχή υποδεικνύει, άλλωστε, πως «οι επιχειρήσεις θα όφειλαν να σέβονται τα δικαιώματα των ανθρώπων», ένας ρηματικός τύπος που λέει πολλά για τα πολιτικά κίνητρα των συντακτών. Την ώρα που αποκρούουν τις κατηγορίες σχετικά με την ατιμωρησία των πολυεθνικών στο επίπεδο των Ηνωμένων Εθνών, οι Φρανσουά Ολάντ και Μανουέλ Βαλς καθώς και τα επιτελεία τους οφείλουν επίσης να απαντήσουν στις εσωτερικές επιθέσεις. Το Νοέμβριο του 2013 οικολόγοι και σοσιαλιστές βουλευτές κατέθεσαν ένα σχέδιο νόμου για την «υποχρέωση του ελέγχου των μητρικών εταιριών και των επιχειρήσεων που δίνουν εντολές». Το κείμενο το οποίο καθυστέρησε να εξεταστεί, εισήγαγε μια υποχρέωση για την αποφυγή οικολογικών καταστροφών και παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως επίσης και ένα καθεστώς υπευθυνότητας των γαλλικών μητρικών εταιριών. Θα τη δούμε αυτή τη μέρα; Δεν είναι πολύ πιθανό. Το Κίνημα των Γαλλικών Εταιριών (Medef) ήδη αντιτίθεται δυναμικά και το ίδιο ισχύει για το Υπουργείο Οικονομίας. Κατά πάσα πιθανότητα το ζήτημα θα αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή της οποίας όλοι γνωρίζουμε τη μεγάλη αποφασιστικότητα – για να μην πούμε τη σκληρότητα – ενάντια στα οικονομικά λόμπι…

  1. Βλ. Olivier Cyran, «Οι δολοφόνοι του πρετ-α-πορτέ»,
  2. Εθνικό Κοινοβούλιο, 9 Ιουλίου 2014, ερωτήσεις προς την κυβέρνηση.
]]>

Μπορεί να σας ενδιαφέρουν επίσης:

Πρόσφατα άρθρα

Η μέθοδος της Σουηδίας

Αντίθετα με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, η Σουηδία επέλεξε μια μέθοδο μη καταναγκαστική για την αντιμετώπιση της πανδημίας από τον Covid-19. Η κυβέρνηση έθεσε περιορισμούς στις μετακινήσεις και τις επαφές αλλά δεν επέβαλε εγκλεισμό.

Το Τέξας στα όπλα ενάντια στην καραντίνα

Εγκλεισμός του πληθυσμού προκειμένου να προστατευτεί από τον ιό; Η ιδέα πόρρω απείχε από το να γίνει ομόφωνα αποδεκτή στο Τέξας, καθώς ορισμένοι είδαν σε αυτήν μια προσβολή των ατομικών ελευθεριών.

Το προσφυγικό, πρόβλημα και για τον Ερντογάν

Ενώ στις απαρχές του εμφυλίου πολέμου που αιματοκύλισε την χώρα τους οι Σύριοι πρόσφυγες έγιναν δεκτοί με ανοιχτές αγκάλες από την Τουρκία, σήμερα πλέον βρίσκονται στο στόχαστρο της Άγκυρας.

Αν το Πεκίνο σταματούσε να αγοράζει το αμερικανικό χρέος

Η ένταση στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Πεκίνου έχει πυροδοτήσει μια ζωηρή συζήτηση για το είδος των «μέτρων» που θα μπορούσαν να πάρουν οι ΗΠΑ ξεκινώντας από τις φοιτητικές βίζες και φτάνοντας μέχρι την αγορά σόγιας.

Ημερολόγιο

Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

Social