Share on facebook
Share on twitter
Share on skype
Share on whatsapp
Share on print
Share on email

Πυρκαγιές στην Αυστραλία: Μια εποχή στην κόλαση

«Η Γη καίγεται». Μέχρι σήμερα, η έκφραση αποτελούσε σχήμα λόγου. Πλέον όμως, στην Αυστραλία περιγράφει με ακρίβεια τις γιγάντιες πυρκαγιές που έπληξαν επί πέντε μήνες την κόκκινη ήπειρο. Η υπερθέρμανση του πλανήτη απειλεί, πολύ σοβαρά πια, μια ανυπολόγιστης αξίας χλωρίδα και πανίδα. Μπορούμε να συνεχίσουμε να αποκαλούμε «φυσικές» παρόμοιες καταστροφές όταν συσσωρεύονται οι αποδείξεις ότι οφείλονται σε βιομηχανικά αίτια;

Κυριακή 19 Ιανουαρίου 2019. Στις πεδιάδες της Νότιας Νέας Ουαλίας, η θερμοκρασία φτάνει τους 47°C και ο ποταμός Ντάρλινγκ στεγνώνει ψυχομαχώντας σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση. Η κόκκινη γη της Αυστραλίας ραγίζει. Κάποιες στιγμές, ο ουρανός παίρνει χρώμα πορτοκαλί, οι αμμοθύελλες καταπίνουν ολόκληρες κωμοπόλεις, όπως τη Μιλντούρα, και τις βυθίζουν μέσα σε μια εξωγήινη νύχτα.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, από τη λεκάνη απορροής των ποταμών Μάρεϊ και Ντάρλινγκ, τον σιτοβολώνα της χώρας, ζούσε το ένα αγρόκτημα στα δύο. Οι περίοδοι ξηρασίας έδιναν τον ρυθμό στους αμπελώνες, τους οπωρώνες, τους βοσκοτόπους και τις βαμβακοκαλλιέργειες, που εκτείνονται σε ένα εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα (έκταση ίση με εκείνη της Αιγύπτου και επτάμιση φορές μεγαλύτερη της Ελλάδας), από την Βικτόρια ώς το Κουίνσλαντ. Όμως, στις αρχές του 2019, οι ακραίες θερμοκρασίες οδήγησαν σε πρωτοφανή εξάπλωση των γαλαζοπράσινων φυκιών. Εκατοντάδες χιλιάδες ψάρια, νεκρά από ασφυξία, επέπλεαν κάτω από τον ήλιο στα ποτάμια, θύματα του θανατηφόρου αφρού που εκλυόταν από τα κυανοβακτήρια Dolichospermum και Microcystis. Οι τοπικές κοινότητες επέρριψαν την ευθύνη για την οικοκτονία στην βιομηχανία τροφίμων (1). «Φοβάμαι ότι σήμερα ορισμένοι επιθυμούν να κάνουν πολιτική εκμεταλλευόμενοι αυτό το δράμα. (…) Πρόκειται για μία από τις συνέπειες της ξηρασίας, ένα ζήτημα που μας απασχολεί ιδιαίτερα και απέναντι στο οποίο η επαγρύπνησή μας δεν έχει μειωθεί διόλου», ανταπάντησε ο πρωθυπουργός Σκοτ Μόρισον (2).

Το κλιματικό αυτό φαινόμενο που ονομάστηκε «Angry Summer» («Θυμωμένο Καλοκαίρι») έπληξε για πρώτη φορά τη χώρα το 2012. Έκτοτε, ο «Μεγάλος Κακός» γίνεται ολοένα πιο επικίνδυνος. Επτά χρόνια αργότερα, για να περιγραφεί η σφοδρότητα του φαινομένου χρησιμοποιείται ο υπερθετικός: «Angriest Summer» («Το Πιο Θυμωμένο Καλοκαίρι») (3). Μέσα σε μόλις 90 ημέρες, έσπασαν 206 ρεκόρ ανόδου της θερμοκρασίας. Στις 24 Ιανουαρίου 2019, ο υδράργυρος ανέβηκε στους 49,5°C στην πόλη Πορτ Αγκούστα της Νότιας Αυστραλίας. «Αγαπώ μια χώρα που την καίει ο ήλιος», έγραφε το 1908 στο ποίημά της My Country η Ντοροθέα Μακέλαρ, εκφράζοντας τη γέννηση του πατριωτικού αισθήματος. «Μια γη με αχανείς πεδιάδες, ανώμαλες οροσειρές, ξηρασίες και καταρρακτώδεις βροχές. Αγαπώ τους μακρινούς ορίζοντές της.» Σήμερα, οι μετεωρολογικές συνθήκες εξουθενώνουν την «καστανοκόκκινη γη» που τόσο λάτρευε η ποιήτρια και αναστατώνουν τους ορίζοντές της.

Παπαγαλάκια και κολιμπρί

Πώς αντέδρασε απέναντι στην υπερβολική άνοδο της θερμοκρασίας ο οργανισμός που είναι επιφορτισμένος με τη διαχείριση της λεκάνης απορροής; Τα συμπεράσματα της μελέτης που πραγματοποίησε καθ’ όλη τη διάρκεια του 2018 η Βασιλική Επιτροπή της Λεκάνης Μάρεϊ-Ντάρλινγκ τονίζουν την ανοχή που επιδεικνύουν οι αρχές απέναντι στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Παρ’ όλο που τα υγρά λιβάδια καίγονται από τον ήλιο, οι επενδυτές των τεράστιων αγροκτημάτων αγνοούν την απειλή. Εντελώς παράνομα, αντλούν μαζικά νερό από τον Ντάρλινγκ, αφήνοντας αφαιμαγμένη τη λεκάνη απορροής. Όπως σημειώνει η έκθεση, «ο καθορισμός των μεγίστων ποσοτήτων που μπορούν να αντληθούν από τους ποταμούς της λεκάνης πραγματοποιήθηκε με πολιτικά και όχι με επιστημονικά κριτήρια» (4). Τρία εκατομμύρια άτομα εξαρτώνται από αυτό το οικοσύστημα που αργοπεθαίνει. Πλέον, παρατηρείται έλλειψη πόσιμου νερού, ακόμα και στις γεωτρήσεις και στους ταμιευτήρες. Θα μετατραπούν άραγε οι αγρότες, οι οικογένειές τους και οι κοινότητες των Αβοριγίνων στους πρώτους κλιματικούς πρόσφυγες της Αυστραλίας;

Η Ωκεανία είναι η ήπειρος στην οποία υπάρχει το μεγαλύτερο ποσοστό ενδημικών φυτικών και ζωικών ειδών (80% στην περίπτωση των θηλαστικών). Αυτή η κατάσταση οφείλεται στην ιδιαίτερα μακρά περίοδο απομόνωσης που γνώρισε μετά την αποκόλληση της Αυστραλίας από τη γεωλογική υπερήπειρο Γκοντβάνα πριν από 40 εκατομμύρια χρόνια. Ωστόσο, η εισαγωγή της γάτας (Felis catus) και της αλεπούς (Vulpes vulpes) από τους Βρετανούς αποίκους αποδεκάτισε μεγάλο μέρος του πληθυσμού των θηλαστικών της Αυστραλίας. Μέσα σε δύο αιώνες, εξαφανίστηκε το 10% των 273 χερσαίων ειδών, έναντι ενός μόνο στη Βόρεια Αμερική (5). Η υπερθέρμανση του πλανήτη επιδεινώνει τη θνησιμότητα των πλέον ευάλωτων ειδών, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει το 23% των ενδημικών θηλαστικών. Το έκτο κύμα μαζικής εξαφάνισης ειδών που περιγράφει η δημοσιογράφος Ελίζαμπεθ Κόλμπερτ (6) ερημώνει τα δάση, τη σαβάνα και τους υφάλους.

Ήδη από τις πρώτες μέρες του καλοκαιριού, τον Νοέμβριο του 2018, χιλιάδες γιγαντιαίες νυχτερίδες του είδους Pteropus («ιπτάμενη αλεπού») άρχισαν να συντρίβονται στο έδαφος, από το Κερνς έως την Αδελαΐδα. Ο Τζάστιν Ουελμπέργκεν, λέκτορας ζωικής οικολογίας στο Σύδνεϋ και ειδικός στα χειρόπτερα, μελετάει τις επιπτώσεις των ακραίων θερμοκρασιών πάνω στη συμπεριφορά και στη δημογραφία αυτού του είδους νυχτερίδων. «Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα καλοκαίρια μας θα γίνονται ολοένα θερμότερα. Οι νυχτερίδες θα πεθαίνουν ολοένα και συχνότερα, σε ολοένα ευρύτερες περιοχές. Κυρίως τα θηλυκά και τα μικρά τους.» Η μαζική εξαφάνιση αυτών των ζώων, απαραίτητων για την επικονίαση των φυτών, εξασθενίζει τα αυστραλιανά τροπικά δάση.

Και άλλα είδη, πιο μοναχικά, δειλά ή νυχτόβια, εξαφανίζονται σιωπηλά από τα τροπικά δάση. Ο καθηγητής απαριθμεί: «τα κοάλα, οι παπαγάλοι κακατούα Calyptorhynchus latirostris, τα παπαγαλάκια Melopsittacus undulates, τα πουλιά Taeniopygia guttata και τα κολιμπρί Atthis heloisa» (7). Το 2019, εξαφανίστηκε ο Melomys rubicola, ένα μικρό τρωκτικό που ζει στο αμμώδες νησί Μπραμπλ Κι, το οποίο κατατρώγεται σιγά-σιγά από τη θάλασσα. Το 2014, τα τουριστικά έσοδα από τα κοάλα ανήλθαν στα 3,2 δισ. δολάρια Αυστραλίας (2 δισ. ευρώ), Περίπου 30.000 άμεσες θέσεις εργασίας εξαρτώνταν από αυτό το δενδρόβιο μαρσιποφόρο, που πλέον έχει καταταχθεί στα είδη υπό «λειτουργική εξαφάνιση» (δηλαδή ανίκανο να αναπαραχθεί ή να διαδραματίσει τον ρόλο του εντός του οικοσυστήματος).

Ο Μεγάλος Κοραλλιογενής Ύφαλος από μόνος του έχει μια οικονομική, κοινωνική και συμβολική αξία που εκτιμάται στα 56 δισ. δολάρια Αυστραλίας (8). Όμως, τι νόημα έχει η επίκληση αυτών των αριθμών που επαναλαμβάνουν τον καθιερωμένο τρόπο σκέψης της οικονομίας, όταν η αυστραλιανή εξορυκτική βιομηχανία πραγματοποιεί εξαγωγές ύψους 248 δισ. δολαρίων Αυστραλίας και απασχολεί περισσότερα από 247.000 άτομα;

Περίπου το 90% των Αυστραλών ζει σε απόσταση μικρότερη των 50 χιλιομέτρων από την ακτή. Η παράκτια περιοχή μεταξύ του Μπρίσμπεϊν και της Μελβούρνης φιλοξενεί 15 εκατομμύρια άτομα, δηλαδή περισσότερο από το ήμισυ του συνολικού πληθυσμού (25,4 εκατομμύρια). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να ασκούνται ισχυρότατες πιέσεις στους υδάτινους πόρους (9), κυρίως της λεκάνης Μάρεϊ-Ντάρλινγκ. Έτσι, η υπερθέρμανση κάνει την Αυστραλία πιο ευάλωτη από οποιαδήποτε άλλη αναπτυγμένη χώρα όσον αφορά την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και τους μη τροπικούς κυκλώνες. «Η πατρίδα μας περιβάλλεται από θάλασσα», υπενθυμίζει το Advance Australia Fair, ο εθνικός ύμνος της χώρας. «Η Αυστραλία περιβάλλεται από θάλασσες των οποίων η στάθμη ανεβαίνει», συμπληρώνει η κλιματολόγος Τζόελ Τζέργκις: «Ένα θεμελιώδες τμήμα της ταυτότητάς μας θα καταρρεύσει. Είμαστε μάρτυρες του φαινομένου, ζώντας σε ακτές με συνεχή διάβρωση» (10). Το δυσμενέστερο σενάριο προβλέπει μέχρι το 2100 άνοδο της στάθμης της θάλασσας πάνω από ένα μέτρο, πράγμα που σημαίνει ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες θα κληθούν να καταβάλουν 226 δισ. δολάρια Αυστραλίας για τα ακίνητα και τις υποδομές που θα καταβροχθιστούν από τις πλημμύρες και τη διάβρωση. Τον Ιούνιο του 2016, σφοδρότατες θύελλες έπληξαν την ανατολική ακτή της χώρας, από το Κουίνσλαντ ώς την Τασμανία. Τα μανιασμένα κύματα κατέστρεψαν κατοικίες και δρόμους, κυρίως στο Σίδνεϊ, στις συνοικίες Κολαρόυ και Ναραμπήν. Με τις παραλίες που απορροφούν την ορμή της θάλασσας να έχουν καλυφθεί, τα κύματα πλέον σκάνε πάνω στο μπετόν.

«Η καύση πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και η αποψίλωση των δασών, συνεπάγονται την παραγωγή αερίων θερμοκηπίου, απ’ όπου προκύπτουν τα “Θυμωμένα Καλοκαίρια”» (11), συνοψίζει η οργάνωση Climate Council. Παρ’ όλο που συνήθως η Τασμανία δροσίζεται από τους «βρυχώμενους ανέμους του τεσσαρακοστού παραλλήλου», τον Ιανουάριο του 2019 η θερμοκρασία ανήλθε στους 35°C σε αυτό το νησί στα νοτιοανατολικά της χώρας. Μαύρα σύννεφα βυθίζουν την πόλη Χόμπαρτ σε ένα εξωπραγματικό μισοσκόταδο. Πεντακόσιοι πυροσβέστες αγωνίζονται για να προστατεύσουν τα πεύκα King Billy και Huon, υπερχιλιετείς βοτανολογικούς θησαυρούς. Έχουν ήδη γίνει καπνός δύο εκατομμύρια στρέμματα μιας γης με υψηλά επίπεδα υγρασίας, που μέχρι πρότινος απέτρεπαν τις πυρκαγιές.

Στην ίδια την ήπειρο, το αυστραλιανό τοπίο, εν μέρει διαμορφωμένο σε βάθος χρόνου από τις φωτιές, απανθρακώνεται με ανησυχητική ταχύτητα. «Η εποχή των πυρκαγιών διάρκεσε περισσότερο από το συνηθισμένο στο Κουίνσλαντ και άρχισε νωρίτερα στην Τασμανία», σημειώνει το Climate Council, που καλεί σε δυναμική αντίδραση ώστε να περιοριστούν οι εκπομπές άνθρακα «στο μηδέν μέχρι το 2050, μέσα από συντονισμένες πολιτικές δράσεις». Είναι ένα δύσκολο στοίχημα σε μια χώρα που αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα άνθρακα παγκοσμίως, τη στιγμή όπου τα μέσα ενημέρωσης του δισεκατομμυριούχου Ρούπερτ Μέρντοχ (ο οποίος ελέγχει το 70% του εθνικού Τύπου [12]), οι βιομήχανοι των ορυκτών καυσίμων και ορισμένες «δεξαμενές σκέψης» όπως η Minerals Council of Australia και η Australian Coal Association καταγγέλλουν τον «μύθο» της κλιματικής αλλαγής. Μετά την «κόκκινη απειλή» της ψυχροπολεμικής περιόδου, η αυστραλιανή Δεξιά πλέον επισείει την «πράσινη απειλή».

Στο κυνήγι του φυσικού αερίου

Στο Τάουνσβιλ, το ποσοστό ανεργίας ανέρχεται στο 7,5%, μία μονάδα υψηλότερο από τον καταγεγραμμένο μέσο όρο του υπόλοιπου Κουίνσλαντ. Τον Αύγουστο του 2019, το 16,4% των νέων ηλικίας 17-24 ετών βρίσκονταν εκτός απασχόλησης. «Dont take my coal job and I wont take your soy latte» («Μην μου παίρνεις τη δουλειά στα ανθρακωρυχεία κι εγώ δεν θα σου πάρω τον λάτε με γάλα σόγιας») διακηρύσσει ένα αυτοκόλλητο με σκοπό να χλευάσει τους οικολόγους, αυτούς τους αλαζόνες κατοίκους των μεγάλων πόλεων που κουνάνε το δάχτυλο στους εργάτες αργοπίνοντας ένα καφέ λάτε με φυτικό γάλα. Εδώ σχεδιάζεται η δημιουργία του Καρμάικλ, του μεγαλύτερου ανθρακωρυχείου στον πλανήτη: θα καλύπτει έκταση 447 τετραγωνικών χιλιομέτρων, δηλαδή τετραπλάσια εκείνης του Παρισιού. Τα κοιτάσματά του είναι αρκετά για να εξασφαλίσουν τη λειτουργία του επί 150 χρόνια, με ετήσια παραγωγή 60 εκατομμυρίων τόνων κάρβουνου. Παρά τις αμφιβολίες του υπουργείου Οικονομικών της Πολιτείας του Κουίνσλαντ για την οικονομική βιωσιμότητα του σχεδίου, η τοπική κυβέρνηση του Κάμπελ Νιούμαν και στη συνέχεια της Αναστάσια Πάλαστζουκ προσφέρουν αμέριστη υποστήριξη στον ινδικό όμιλο Adani που έχει αναλάβει την εκμετάλλευση της τοποθεσίας. Υποσχέθηκαν ότι θα εξασφαλίσουν χιλιάδες θέσεις εργασίας για πολλές γενιές. Ωστόσο, ο Adani δεν κρύβει την πρόθεσή του να αυτοματοποιήσει το ορυχείο «από την υπόγεια στοά μέχρι το λιμάνι», όπως ο γίγαντας του κλάδου Rio Tinto, που ελέγχει τα χωρίς οδηγό φορτηγά του με βάση ένα επιχειρησιακό κέντρο εγκατεστημένο στο Περθ της Δυτικής Αυστραλίας.

«Την περίοδο 2017-2018, τα τέλη των εταιρειών για την εκμετάλλευση του άνθρακα αντιστοιχούσαν μόλις στο 6,4% των δημοσίων εσόδων του Κουίνσλαντ, ένα ποσοστό που θα μειωθεί στο 4,6% τη διετία 2021-2022» (13), σημειώνει ο συγγραφέας Τζέιμς Μπράντλεϋ. Πιο προβληματικό είναι, σύμφωνα με μια μελέτη του Australia Institute, το γεγονός ότι το 86% της εξορυκτικής βιομηχανίας της χώρας ανήκει σε ξένες εταιρείες, οι οποίες εκτιμάται ότι δαπάνησαν σε μία δεκαετία περισσότερα από 500 εκατομμύρια δολάρια Αυστραλίας για να επηρεάσουν τις αυστραλιανές κυβερνήσεις (14). Οι οπαδοί της πολιτικής οικολογίας πολύ απλά δεν διαθέτουν τα μέσα για να ανταγωνιστούν τα λόμπι της εξορυκτικής βιομηχανίας. Τον Μάιο του 2019, οι βουλευτικές εκλογές, που αποκλήθηκαν «εκλογές της κλιματικής αλλαγής», έφεραν στην εξουσία τον Μόρισον, πιστό Πεντηκοστιανό χριστιανό και ένθερμο υπέρμαχο του άνθρακα. Ωστόσο, όπως εξηγεί ο Λέσλι Χιουζ, κλιματολόγος, μέλος του Climate Council και ομότιμος καθηγητής Βιολογίας, «θα ήταν υπερβολικά απλοϊκό να θεωρήσουμε ότι οι Αυστραλοί δεν ενδιαφέρονται για την κλιματική αλλαγή με πρόσχημα το γεγονός πως ο συνασπισμός [της συντηρητικής Δεξιάς] επανεξελέγη. (…) Το επίδικο των τοπικών θέσεων εργασίας διαδραμάτισε μείζονα ρόλο στην απώλεια ορισμένων εδρών από τους Εργατικούς». Στο Κουίνσλαντ, οι ψηφοφόροι προτίμησαν την αποφασιστικότητα του συνασπισμού του Μόρισον από την ασαφή θέση των Εργατικών, που ούτε τάσσονταν ανοιχτά υπέρ των ορυχείων ούτε, κυρίως, υπέρ των φόρων στην εξορυκτική βιομηχανία.

Η Αυστραλία θα μπορούσε ωστόσο να ακολουθήσει άλλο δρόμο. Μια εκατοντάδα φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης και 300 πόλεις συνασπίστηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Cities Power Partnership, το οποίο αποσκοπεί στην προώθηση ενός «αειφόρου ενεργειακού μέλλοντος». Η εμφάνιση χωρών που ενδιαφέρονται –σε διαφορετικό βαθμό– για την απεξάρτηση της οικονομίας τους από τον άνθρακα, όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Κίνα και η Ταϊβάν, παρακινεί την Αυστραλία να επανεξετάσει την ατζέντα της. Έχει φθάσει η στιγμή της «ενεργοποίησης της αγοράς» (15).

Προτίθενται όμως οι ομόσπονδες Πολιτείες της χώρας να αλλάξουν πορεία; «Αυτό είναι μια άλλη ιστορία», παραδέχεται η Αν Ποελίνα, η οποία κατοικεί κοντά στον ποταμό Μαρντούβαρα-Φιτζρόυ, στο βόρειο τμήμα της Δυτικής Αυστραλίας. Η Ποελίνα, φύλακας των παραδόσεων της φυλής Νυΐκίνα Ουάρβα, μαία και γιατρός, μεταφέρει τη φωνή των τοπικών αυτόχθονων κοινοτήτων. Διευθύνει την Madjulla Inc., μια κοινοτική οργάνωση επικεντρωμένη στην εκπαίδευση, την έρευνα και την κατάρτιση, που συνεργάζεται με επιστήμονες, οικολόγους, καλλιτέχνες, αφηγητές και νομικούς. «Οι Αβορίγινες θέλουν να λάβουν μέρος στην μετάβαση σε ένα άλλο ενεργειακό μοντέλο και αισθάνονται μεγάλη απογοήτευση επειδή δεν συμμετέχουν στον διάλογο. Υποστηρίζω μια ειρηνιστική προσέγγιση για να δείξω ότι η μετάβαση θα μπορούσε να ωφελήσει τόσο τους Αβορίγινες όσο και τις μεγάλες εταιρείες.» Η τοπική κουλτούρα, η παραδοσιακή ιατρική, η υπερχιλιετής αγροτική τεχνογνωσία και οι ανανεώσιμες μορφές ενέργειας αποτελούν επιχειρήματα προς αυτήν την κατεύθυνση. «Το Κίμπερλι είναι ένα μοναδικό μέρος στον κόσμο, όπου είναι εφικτό να εφαρμοστεί ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης.»

Ο ανιμισμός των Αβοριγίνων θεωρεί ότι ο «νόμος της γης» προηγείται εκείνου των ανθρώπων. Εδώ και 60.000 χρόνια, μέσα από τραγούδια, μεταδίδεται από γενιά σε γενιά μια μνήμη που συνδυάζει γεωγραφικές και αστρονομικές γνώσεις. Αυτά τα songlines («τραγούδια των μονοπατιών») χαρτογραφούν την ήπειρο και συνοψίζουν ταυτόχρονα την ιστορία και τη διαδρομή μιας γης, ενός ποταμού, ενός δάσους. Στους αντίποδες της συγκεκριμένης φιλοσοφίας, η βιομηχανικού τύπου εντατική κτηνοτροφία απειλεί σήμερα το οικοσύστημα του ποταμού Μαρντούβαρα -Φιτζρόυ. Μπροστά στο προφανές συμπέρασμα ότι η Αυστραλία ακολουθεί μια τροχιά που οδηγεί στην αφυδάτωση, η Ποελίνα συμπεραίνει: «Το νερό είναι το νέο χρυσάφι. Έχει γίνει ένα σπάνιο εμπόρευμα».

Βόρεια του Περθ, η κούρσα για την εκμετάλλευση του υγροποιημένου φυσικού αερίου ανησυχεί τον συγγραφέα Τιμ Γουίντον, που εδώ και εικοσιπέντε χρόνια έχει στρατευτεί στην υπόθεση της προστασίας των θαλασσών. Η εταιρεία μηχανολογικού εξοπλισμού Subsea 7 σχεδιάζει την κατασκευή, νότια του Έξμουθ, ενός εργοστασίου που θα παράγει εξοπλισμό για αγωγούς φυσικού αερίου. Σωλήνες μήκους 12 χιλιομέτρων θα φτάνουν μέχρι τα υπεράκτια κοιτάσματα διασχίζοντας τον ύφαλο Νινγκαλού. Η προστασία αυτής της τοποθεσίας, της ενταγμένης το 2011 στον κατάλογο της παγκόσμιας φυσικής κληρονομιάς της UNESCO, κινητοποίησε τους κατοίκους της Δυτικής Αυστραλίας στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Σήμερα, ο αγώνας ξαναρχίζει. Στο Περθ, η Αρχή Προστασίας Περιβάλλοντος ανήγγειλε τον περασμένο Ιούνιο την πρόθεσή της να υποβάλλει την πρόταση της Subsea 7 στην αυστηρότερη δυνατή μορφή ελέγχου: τη δημόσια περιβαλλοντική εξέταση. Ο Γουίντον εξηγεί γεμάτος ενθουσιασμό: «Ο Νινγκαλού είναι ένα από τα πιο απίστευτα θαλάσσια καταφύγια άγριας ζωής. Η συνάντηση με τις φάλαινες σου κόβει την ανάσα. Είναι ζώα με μεγάλη περιέργεια». Πράγματι, η ζώνη φιλοξενεί τον μεγαλύτερο παγκοσμίως αριθμό μεγαπτεροφαλαινών. Αναπαράγονται σε αυτήν την περιοχή, μαζί με θαλάσσιες αγελάδες, δελφίνια και διαβολόψαρα.

Στην άλλη άκρη της χώρας, στα ανοιχτά του Κερνς, συναντάμε τον μεγαλύτερο ζωντανό οργανισμό του πλανήτη: έναν κοραλλιογενή ύφαλο. Αυτό το θαύμα της φύσης προστατεύεται από το 1981 από την UNESCO ως παγκόσμια φυσική κληρονομιά. Δημιουργεί μια σημαντική τουριστική δραστηριότητα, εξασφαλίζει την ανανέωση των αλιευτικών πόρων και προστατεύει τις ακτές από τη διάβρωση. Ωστόσο, η υπερθέρμανση του πλανήτη απειλεί την ύπαρξή του. Ο Ντέιβιντ Καζουλίνο, που εργάζεται στο Κερνς για λογαριασμό της Australian Marine Conservation Society, εξηγεί: «Τα λιπάσματα της βιομηχανίας του ζαχαροκάλαμου ρύπαιναν για μεγάλο χρονικό διάστημα τα ύδατα των παράκτιων περιοχών. Σήμερα, η κυβέρνηση ενθαρρύνει τους αγρότες να χρησιμοποιούν λιγότερο επιβλαβείς πρακτικές, παρά τις αντιστάσεις στην αλλαγή των συνηθειών». Δεν είναι αισιόδοξος: πώς να ζητήσεις από τα υπόλοιπα κράτη του κόσμου να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου όταν η Πολιτεία του Κουίνσλαντ, όπου ανήκει διοικητικά το κόσμημα του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Υφάλου, αποφασίζει τη δημιουργία ενός γιγαντιαίου ορυχείου;

Λιγότερο προστατευμένοι ωκεανοί

Οι Συντηρητικοί, στην εξουσία από το 2013, ενθαρρύνουν τους βιομηχάνους να ανασκαλεύουν τα σωθικά των ωκεανών. Ωστόσο, μέχρι και το 2012, η κυβέρνηση των Εργατικών υποστήριζε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα διαχείρισης των ωκεανών, καρπό δεκαετούς επιστημονικής έρευνας. Εκείνη την εποχή, ο Άντονι Άμποτ, ηγέτης της αντιπολίτευσης, θεωρούσε ότι η θέσπιση ενός υπερβολικού ρυθμιστικού πλαισίου με στόχο τη δημιουργία θαλάσσιων καταφυγίων άγριας ζωής θα «περιόριζε» τους ωκεανούς. Υποσχόταν ότι, εάν νικούσε το κόμμα του, θα ανέστελλε την εφαρμογή του. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του, ηλέκτρισε το πλήθος των ιδιοκτητών σκαφών αναψυχής στο συνέδριο της Αustralian Fishing Trade Association. Όταν ήταν μικρός, ο Άμποτ ψάρευε μαζί με τον παππού του κατά μήκος της Χρυσής Ακτής και ευχήθηκε «να μπορούν οι επόμενες γενιές να απολαμβάνουν το ίδιο προνόμιο» (16). Αμέσως μετά την εκλογή του, τον Σεπτέμβριο του 2013, στρώθηκε στη δουλειά. «Την περίοδο 2013-2017, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δαπάνησε μεγάλα ποσά για να εκπονήσει ένα νέο σχέδιο, με την υποστήριξη των λόμπι της αλιείας, τόσο της βιομηχανικής όσο και της αναψυχής», εξηγεί η Τζέσικα Μόιβιγκ, διευθύντρια του Centre for Marine Futures του Πανεπιστημίου Δυτικής Αυστραλίας, που είχε συμβάλλει στην κατάρτιση του αρχικού σχεδίου διαχείρισης. «Το αποτέλεσμα ήταν η ανακοίνωση ενός απογοητευτικού σχεδίου, τον Ιούλιο του 2017.» Περισσότεροι από 1.200 επιστήμονες από ολόκληρο τον κόσμο εξέφρασαν την ανησυχία τους για τη στροφή που πραγματοποιούσε η Αυστραλία (17). Σε ισχύ από την 1η Ιουλίου 2018, το νομοθετικό κείμενο μειώνει κατά 400.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα την επιφάνεια των θαλάσσιων ζωνών όπου μέχρι τότε απαγορευόταν η αλιεία και η εκμετάλλευση φυσικού αερίου και πετρελαίου (Marine National Park Zone IUCN IV), θέτοντάς τις υπό καθεστώς μερικής προστασίας (Habitat Protection Zone IUCN IV).

Όσο για τη ζώνη της αλιείας αναψυχής, καλύπτει το 97% των αυστραλιανών υδάτων και εκτείνεται σε απόσταση μεγαλύτερη των 100 χιλιομέτρων από τις ακτές. Δεκαέξι από τα σαράντα τέσσερα θαλάσσια πάρκα που δημιουργήθηκαν το 2012 βρίσκονται πλέον χωρίς καμία μορφή προστασίας. «Το 1975, ο Νεοζηλανδός καθηγητής Μπιλ Μπαλαντάιν συνέβαλε στην ίδρυση του πρώτου θαλάσσιου καταφυγίου άγριας ζωής παγκοσμίως. Επρόκειτο για το Cape RodneyOkakari Point Marine Reserve, γνωστό και ως Πάρκο Λη», αφηγείται η Τζέσικα Μόιβιγκ, γεμάτη θαυμασμό για το έργο αυτού του στρατευμένου και οραματιστή θαλάσσιου βιολόγου. Πράγματι, ήδη πριν από σαράντα χρόνια, οι έρευνες του Μπαλαντάιν είχαν αποδείξει την σημασία των θαλάσσιων καταφυγίων για την ανάκαμψη των πληθυσμών των ωκεανών και τον καθορισμό ειδικών ζωνών αλιείας. Μια τέτοια προστασία επίσης αυξάνει την ανθεκτικότητα των κοραλλιών στο πλαίσιο της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Τη στιγμή που θα έπρεπε να επεκτείνει τις προστατευόμενες ζώνες, η αυστραλιανή ήπειρος βαδίζει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της νορβηγικής εταιρείας Equinor (πρώην Statoil), τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου της χώρας βρίσκονται στον Μεγάλο Αυστραλιανό Κόλπο. Έτσι, η εταιρεία σκοπεύει να πραγματοποιήσει διερευνητικές γεωτρήσεις στο οικόπεδο Stromlo-1, που θα είναι έτοιμο για λειτουργία την περίοδο 2020-2021. Είναι άραγε ένα λογικό σχέδιο όταν γνωρίζουμε ότι ο Νότιος Ωκεανός (Ανταρκτικός Ωκεανός) σαρώνεται συχνά από θύελλες που εξαπολύουν κύματα απίστευτης σφοδρότητας; Το 2018, καταγράφηκαν κύματα ύψους 24 μέτρων (18). Η Equinor προσπαθεί να φανεί καθησυχαστική: η δραστηριότητα των γεωτρήσεων θα περιοριστεί στην περίοδο Οκτωβρίου-Μαΐου, που χαρακτηρίζεται από σχετικά ήπια μετεωρολογικά φαινόμενα.

Μέχρι σήμερα, η αλληλεπίδραση ανάμεσα στα θαλάσσια ρεύματα και στη γεωλογία του Μεγάλου Κόλπου παραμένει ένα μυστήριο. Μεταξύ 2013 και 2017, επιστημονικές έρευνες αποκάλυψαν την ύπαρξη 277 νέων ειδών. Μέσα σε αυτό το οικοσύστημα, όπου συνυπάρχουν μαύρες φάλαινες του Νότου, μεγάλοι λευκοί καρχαρίες, θαλάσσιοι λέοντες, φυσητήρες και ποικίλα βαθυπελαγικά πλάσματα, είναι δύσκολο να μετρηθεί η έκταση των διασυνδέσεων. Η Equinor, η τελευταία μέχρι στιγμής εταιρεία που απειλεί αυτόν τον θησαυρό, κάνει επίδειξη της νηφαλιότητάς της: «Υπάρχει πετρέλαιο στον Μεγάλο Αυστραλιανό Κόλπο; Ίσως. Μπορούμε να το εξακριβώσουμε με κάθε ασφάλεια; Σίγουρα ναι».

Καμία επιστημονική μελέτη δεν φαίνεται να μπορεί να κλονίσει την αυτοπεποίθηση της νορβηγικής εταιρείας. Ούτε καν η ανάμνηση της χειρότερης πετρελαιοκηλίδας στην ιστορία της Αυστραλίας: πριν από δέκα χρόνια, η πετρελαιοπηγή Μοντάρα εξερράγη, με αποτέλεσμα να χυθούν εκατομμύρια λίτρα πετρελαίου στη θάλασσα του Τιμόρ. Ακόμη μία καταστροφή στον μακρύ κατάλογο των περιβαλλοντικών εγκλημάτων της σύγχρονης Αυστραλίας.

(1) «Pumped», ABC, 24 Ιουλίου 2017.

(2) Συνέντευξη του Πολ Κένεντι, «ABC news breakfast», 14 Ιανουαρίου 2019, www.pm.gov.au

(3) «The angriest summer», Climate Council of Australia, Potts Point, 2019, https://www.climatecouncil.org.au/resources/angriest-summer/

(4) Bret Walker SC, «Murray-Darling basin royal commission report», τοπική κυβέρνηση της Νότιας Αυστραλίας, 29 Ιανουαρίου 2019.

(5) John C. Z. Woinaski, Andrew A. Burbridge και Peter L. Harrison, «Ongoing unraveling of a continental fauna: Decline and extinction of Australian mammals since European settlement», Proceedings of The National Academy of Sciences, Ουάσιγκτον, Απρίλιος 2015.

(6) Elizabeth Kolbert, «The Sixth Extinction: An Unnatural History», Henry Holt & Co., Νέα Υόρκη, 2014.

(7) Justin Welbergen, «Canaries in the coalmine: Flying-foxes and extreme heat events in a warming climate», ανακοίνωση στο Griffith Climate Change Seminar, Griffith University EcoCentre, Νάθαν, Κουήνσλαντ, 3 Ιουλίου 2014.

(8) «At what price? The economic, social and icon value of the Great Barrier Reef», Deloitte Access Economics, Σύδνεϋ, 2017.

(9) Βλ. Marc Laimé, «Crise de l’eau: le laboratoire australien», Carnets d’eau, www.monde-diplomatique.fr, 12 Ιουνίου 2012.

(10) Joёlle Gergis, «Sunburnt Country: The History and Future of Climate Change in Australia», Melbourne University Press, 2018

(11) «The angriest summer», Climate Council of Australia, ό.π.

(12) Robert Manne, «Bad news: Murdoch’s Australian and the shaping of the nation», «Quarterly Essay», Κάρλτον, Νο 43, Σεπτέμβριος 2011.

(13) James Bradley, «How Australia’s coal madness led to Adani», «The Monthly», Κάρλτον, Απρίλιος 2019.

(14) Hannah Aulby, «Undermining Our Democracy: Foreign Corporate Influence Through the Australian Mining Lobby», The Australia Institute, Αύγουστος 2017.

(15) «Hydrogen for Australia’s future. A briefing paper for the COAG Energy Council», Hydrogen Strategy Group, Αύγουστος 2018.

(16) «Abbott coalition will suspend Marine Park process», Sail World, Σαουθάμπτον (Ηνωμένο Βασίλειο), 27 Αυγούστου 2013.

(17) «Safeguarding Australia’s marine parks network: The science case», Ocean Science Council of Australia, Ιούλιος 2017.

(18) «A record wave height measured in the Southern Ocean», MetOcean, Μάιος 2018.

Μπορεί να σας ενδιαφέρουν επίσης:

Πρόσφατα άρθρα

Η μέθοδος της Σουηδίας

Αντίθετα με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, η Σουηδία επέλεξε μια μέθοδο μη καταναγκαστική για την αντιμετώπιση της πανδημίας από τον Covid-19. Η κυβέρνηση έθεσε περιορισμούς στις μετακινήσεις και τις επαφές αλλά δεν επέβαλε εγκλεισμό.

Το Τέξας στα όπλα ενάντια στην καραντίνα

Εγκλεισμός του πληθυσμού προκειμένου να προστατευτεί από τον ιό; Η ιδέα πόρρω απείχε από το να γίνει ομόφωνα αποδεκτή στο Τέξας, καθώς ορισμένοι είδαν σε αυτήν μια προσβολή των ατομικών ελευθεριών.

Το προσφυγικό, πρόβλημα και για τον Ερντογάν

Ενώ στις απαρχές του εμφυλίου πολέμου που αιματοκύλισε την χώρα τους οι Σύριοι πρόσφυγες έγιναν δεκτοί με ανοιχτές αγκάλες από την Τουρκία, σήμερα πλέον βρίσκονται στο στόχαστρο της Άγκυρας.

Αν το Πεκίνο σταματούσε να αγοράζει το αμερικανικό χρέος

Η ένταση στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Πεκίνου έχει πυροδοτήσει μια ζωηρή συζήτηση για το είδος των «μέτρων» που θα μπορούσαν να πάρουν οι ΗΠΑ ξεκινώντας από τις φοιτητικές βίζες και φτάνοντας μέχρι την αγορά σόγιας.

Ημερολόγιο

Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

Social