Share on facebook
Share on twitter
Share on skype
Share on whatsapp
Share on print
Share on email

Αντιμέτωπος με την κατάρρευση, ο Λίβανος θέλει να διατηρήσει τη μνήμη του

Στις 15 Μαΐου, οι Λιβανέζοι καλούνται να προσέλθουν στις κάλπες προκειμένου να επιλέξουν τα 128 μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων. Μια ψηφοφορία που θα διεξαχθεί σε ένα περιβάλλον σοβαρής χρηματοπιστωτικής κρίσης, κοινωνικής καταστροφής και επανεμφάνισης πολιτικών και θρησκευτικών εντάσεων. Παρά τις αντιξοότητες, σύλλογοι και άνθρωποι του πνεύματος κινητοποιούνται για να προφυλάξουν και να ψηφιοποιήσουν την κληρονομιά της χώρας.

«Κάθε πρωί που ξυπνάμε, πρέπει να βρίσκουμε κάποιο νόημα.» Ο Γασάν Χαλουάνι, Λιβανέζος οπτικός καλλιτέχνης, καπνίζει ένα τσιγάρο στο μπαλκόνι της Μανσιόν, μιας εγκαταλελειμμένης βίλας που έχει μετατραπεί σε διαμοιραζόμενο πολιτιστικό χώρο στο Ζοκάκ Ελ-Μπλατ, μια συνοικία της Βηρυτού σε μικρή απόσταση από το λιμάνι, το επίκεντρο της έκρηξης της 4ης Αυγούστου 2020 που σκότωσε περισσότερα από διακόσια άτομα και επιδείνωσε τα κοινωνικά, οικονομικά και γεωπολιτικά προβλήματα με τα οποία παλεύει επί πολλές δεκαετίες η χώρα1. Σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, οι αριστοκρατικές προσόψεις της, των αρχών του 20ού αιώνα, παραμένουν γεμάτες ρωγμές, παρά την ανακαίνιση που κράτησε μήνες. Και ο κινηματογραφιστής δεν βρίσκει πλέον νόημα να σκηνοθετεί ταινίες μέσα σε μια υποβαθμισμένη καθημερινότητα με την οποία ο καθένας προσπαθεί να συμβιβαστεί. Η δημόσια παροχή ρεύματος δεν είναι διαθέσιμη παρά τρεις με τέσσερις ώρες την ημέρα, οπότε πρέπει να βρεθούν τρόποι να πληρωθεί η σύνδεση με τις ιδιωτικές γεννήτριες που αντισταθμίζουν εν μέρει τις εκτεταμένες διακοπές ρεύματος. Στα τέλη του 2021, οι Λιβανέζοι, από τους οποίους οκτώ στους δέκα ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας2, υπέστησαν για πολλοστή φορά μια εντυπωσιακή υποτίμηση του συνδεδεμένου με το δολάριο νομίσματός τους, του οποίου η συναλλαγματική αξία στα τέλη Απριλίου ήταν 25.000 λίρες στη μαύρη αγορά, έναντι των 1.500 λιρών της επίσημης ισοτιμίας. Έτσι, ο κατώτατος μηνιαίος μισθός δεν ξεπερνά πλέον τα 25 δολάρια και μόλις που επιτρέπει να πληρωθεί ο μέσος λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος ενός νοικοκυριού. Με την αντοχή και την υπομονή τους εξαντλημένη, τον Ιανουάριο διαδηλωτές περικύκλωσαν έναν σταθμό διανομής της δημόσιας εταιρείας Ηλεκτρισμού του Λιβάνου (EDL) στην περιοχή του Αραμούν, βόρεια της Βηρυτού, κάτι που προκάλεσε μπλακάουτ σε όλη τη χώρα.

Όπως και οι βαθιές ρωγμές στη Μανσιόν, η εξαθλίωση που έως τώρα βίωναν κυρίως οι Παλαιστίνιοι και οι Σύριοι πρόσφυγες έχει εξαπλωθεί σε όλες τις πτυχές της ζωής των Λιβανέζων. Προκειμένου να επιβιώσει, μια ηλικιωμένη γυναίκα πουλά κεριά στους ακριβοθώρητους πελάτες ενός έρημου σούπερ μάρκετ. Μια άλλη γυναίκα φωνάζει: «Δουλεύεις; Τότε δώσε μου 10.000 λίρες για να μπορέσω να γυρίσω στο σπίτι μου!» Οι παραδοσιακές μορφές τεχνογνωσίας, για πολύ καιρό στο περιθώριο προκειμένου η χώρα να γίνει λαμπρό παράδειγμα της κοινωνίας των έτοιμων προς κατανάλωση προϊόντων, επιστρέφουν: ράφτες, μόδιστροι, τσαγκάρηδες και πωλητές μεταχειρισμένων ενδυμάτων αντικαθιστούν τις διεθνείς αλυσίδες και τα περίπου δώδεκα χιλιάδες καταστήματα που έχουν κατεβάσει οριστικά τα ρολά τους από το 20203. Οι σπόροι από την κοιλάδα Μπεκάα που διανέμονται μέσω του συνεταιρισμού Μπουζούρνα Ζουζούρνα («Οι σπόροι μας, οι ρίζες μας») βρίσκουν παραλήπτες τόσο μεταξύ των συμβατικών αγροτών που δεν είναι σε θέση να πληρώσουν τις πάγιες δαπάνες και τους σπόρους εισαγωγής όσο και μεταξύ των εκκολαπτόμενων αγροτών στις πόλεις: όπως συμβαίνει στη Σαΐντα, όπου η κολεκτίβα Νοχάι Αλάρντ («Ανασταίνουμε τη γη») μετέτρεψε έναν χερσότοπο σε αγροτεμάχια για σαράντα οικογένειες, γοητευμένες από την ιδέα να τρώνε βιολογικά –και δωρεάν!– λαχανικά.

Στη σελίδα του στο Instagram, το ανεξάρτητο μέσο ενημέρωσης «Megaphone» περιγράφει λεπτομερώς τα απαραίτητα σύνεργα επιβίωσης για το ινχιάρ («κατάρρευση»): κεριά, φορτιστής τηλεφώνου, ανεμιστήρας, γεννήτρια για την αντιμετώπιση της απουσίας ηλεκτρικού ρεύματος, ποδήλατο για οικονομία στη βενζίνη, ακόμα και αγχολυτικά για όσους δεν έχουν πια χρήματα για να πληρώσουν το ενοίκιο ή τα δίδακτρα των παιδιών τους. Όλα αυτά χωρίς να ξεχνάμε τα δολάρια, των οποίων οι κάτοχοι είναι οι μόνοι που μπορούν να ξεπεράσουν το στάδιο της επιβίωσης, και ένα διαβατήριο, απαραίτητο για τη διαφυγή από τη χώρα όταν φτάσει ο κόμπος στο χτένι. Διότι ένα από τα άμεσα αποτελέσματα της τρίτης χειρότερης οικονομικής κρίσης που γνώρισε χώρα μεταξύ 1857 και 20134 ήταν να εξαναγκαστούν οι Λιβανέζοι να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους, με πρώτη την πνευματική και οικονομική ελίτ της. Τον Αύγουστο του 2021, ο πρώην βουλευτής Ελίας Χανκάς αποκάλυπτε ότι ο αριθμός των αιτήσεων που υποβλήθηκαν στον Λίβανο για μετανάστευση στη Βόρεια Αμερική και στην Ευρώπη ξεπερνούσε τις 380.000, επικαλούμενος μια πηγή προσκείμενη στην πρεσβεία του Καναδά στον Λίβανο. Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Κρίσης, ένα διεπιστημονικό ερευνητικό πρόγραμμα του Αμερικανικού Πανεπιστημίου της Βηρυτού (AUB), η χώρα των Κέδρων φέρεται να βιώνει μια νέα «έξοδο», μετά από εκείνες των 330.000 ανθρώπων που εγκατέλειψαν το Όρος του Λιβάνου κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και του ενός εκατομμυρίου άλλων που εκδιώχθηκαν λόγω του εμφυλίου πολέμου του 1975-19905.

Υπάρχουν όμως και εκείνοι που παραμένουν. Πολλοί ανάμεσά τους λόγω έλλειψης χρημάτων, ενώ άλλοι προτιμούν να μείνουν στον τόπο τους για να προσπαθήσουν να σώσουν ό,τι μπορεί ακόμη να σωθεί –και κυρίως τη μνήμη, το έδαφος όπου ανθίζει το φαντασιακό. Το Αραβικό Ίδρυμα για την Εικόνα βρίσκεται στον τέταρτο όροφο ενός κτιρίου στην οδό Γκεμαϊζέ, απέναντι από το λιμάνι. Ο ψυχρός θάλαμος, όπου φυλάσσονταν μισό εκατομμύριο εικόνες που, μέσα από στιγμιότυπα της ζωής των ντόπιων, σκιαγραφούσαν το παρελθόν του Λιβάνου και της περιοχής, καταστράφηκε στις 4 Αυγούστου του 2020. Όμως, ω του θαύματος, το περιεχόμενο των κιβωτίων, σκορπισμένων ανάμεσα στα σπασμένα τζάμια και τις πεσμένες ραφιέρες, δεν έπαθε ζημιά. Για την Χέμπα Χάγκε-Φέλντερ, τη διευθύντριά του, η έκρηξη απλώς επιβεβαίωσε την ανάγκη να μη φύγουν τα αρχεία από τον Λίβανο: «Τίθεται το ερώτημα: εάν καταρρεύσει η χώρα, δεν θα πρέπει να μεταφερθούν τα αρχεία της στο εξωτερικό; Όντως, εάν κάνουμε μια ανάλυση κινδύνου, τίποτα δεν θα έπρεπε να μείνει στον Λίβανο. Για εμάς όμως, το γεγονός ότι τα αρχεία προέρχονται από εδώ σημαίνει ότι πρέπει να παραμείνουν σε αυτό το οικοσύστημα, με τις καταστροφές του αλλά και με τις υπέροχες στιγμές του». Εντούτοις, το Ίδρυμα ψηφιοποίησε τις συλλογές του, με σκοπό να έχει διαθέσιμα αντίγραφα τόσο εντός όσο και εκτός Λιβάνου.

Επίσημη αμνησία για τα εγκλήματα του εμφυλίου πολέμου

Η σωτηρία κιτρινισμένων εικόνων ενός ξεπερασμένου παρελθόντος ίσως να φαίνεται άσκοπη τη στιγμή που, στο ισόγειο του ίδιου κτιρίου, η ΜΚΟ Basecamp διανέμει εκατοντάδες γεύματα στους κατοίκους της συνοικίας. Ωστόσο, για τη Χάγκε-Φέλντερ, «εκείνο που δεν αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι αναλυτές είναι η απίστευτη ανάγκη των ανθρώπων να καταφέρουν να κάνουν κάτι εξαιρετικό εν μέσω της καταστροφής, και όχι μόνο να βρουν κάτι να φάνε ή να πιουν». Κι έπειτα, διευκρινίζει, η δημιουργία αρχείων στον Λίβανο «θέλει κότσια»: «Οι κυβερνώντες έχουν την πρόθεση να προβάλουν μια συγκεκριμένη ιστορία, σβήνοντας παράλληλα μια άλλη. Χρειάζονται πρωτοβουλίες εκ μέρους συλλογικοτήτων, όπως οι οικογένειες των αγνοουμένων και άλλων, προκειμένου να υπάρξει αντίλογος σε αυτά τα αφηγήματα».

Η παράλειψη των αφηγήσεων των θυμάτων μετά το πέρας του εμφυλίου πολέμου έγινε δυνατή από τον νόμο της αμνηστίας, ο οποίος επέβαλε μια επίσημη αμνησία για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν μεταξύ 1975 και 1990 και επέτρεψε στους πολέμαρχους του χθες να γίνουν πολιτικοί ηγέτες μετά την αδελφοκτόνα σύγκρουση. Σήμερα, η ίδια αυτή άρχουσα τάξη θέλει να ξεχαστούν οι απαιτήσεις των θυμάτων της έκρηξης του λιμανιού για δικαιοσύνη και δημιουργεί προσκόμματα στη δουλειά του δικαστή Τάρεκ Μπίταρ. Επιφορτισμένος με την έρευνα για την έκρηξη, απήγγειλε κατηγορίες σε τέσσερις πρώην υπουργούς και τον πρώην πρωθυπουργό Χασάν Ντιάμπ για «τεκμαιρόμενη πρόθεση ανθρωποκτονίας, αμέλεια και παρατυπίες». Άπαντες αρνήθηκαν να παραστούν ενώπιον της Δικαιοσύνης, ενώ τα σιιτικά κόμματα Χεζμπολάχ και Αμάλ απαιτούν την παραίτησή του και διεξάγουν μια ψηφιακή εκστρατεία μίσους, συνοδευόμενη από πολιτικές και νομικές ενέργειες εναντίον του. Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, εξηγεί η Αμπίρ Σακσούκ-Σάσο, αρχιτέκτονας και μέλος του Public Works, ενός διεπιστημονικού γραφείου ερευνών για την πολεοδομία, «ο σύλλογος των κατοίκων των συνοικιών που επλήγησαν από την έκρηξη, τον οποίο βοηθήσαμε να δημιουργηθεί μαζί με την ΜΚΟ Legal Agenda, έχει τρεις προτεραιότητες: σε πρώτη φάση τη δικαστική έρευνα, έπειτα τις αποζημιώσεις και τέλος την ανοικοδόμηση».

Στην ταινία του Palimpseste, ascension de l’invisible (αγγλικός τίτλος: Erased, Ascent of the Invisible), με θέμα τους ομαδικούς τάφους του εμφυλίου πολέμου που έχουν καλυφθεί από κτίρια, ο Χαλουάνι λέει αυτή τη φράση: «Ένα έγκλημα εκτυλίσσεται σε δύο πράξεις. Πρώτα έρχεται η πράξη του φόνου. Έπειτα η πράξη της εξαφάνισης των αποδείξεων». Αν και προς το παρόν δεν κινηματογραφεί, συνεχίζει να ψηφιοποιεί τα αρχεία (αποκόμματα εφημερίδων, εικόνες, φυλλάδια, επιστολές κ.λπ.) από τα σαράντα χρόνια μαχητικής δράσης της μητέρας του, Ουαντάντ Χαλουάνι, προέδρου της Επιτροπής Οικογενειών Απαχθέντων και Αγνοουμένων. «Είναι ένας από τους βράχους που σπρώχνω για να κάνω να εμφανιστεί ο καινούργιος κόσμος», καταλήγει.

Την ίδια θέληση να διατηρηθούν τα ίχνη του παρελθόντος βρίσκουμε και βορειότερα, στη Σέκκα, όπου η ΜΚΟ Umam φιλοξενεί την έκθεση «TripoliScope», που κάνει μια αναδρομή στα αρχεία 41 κινηματογράφων της Τρίπολης του βορείου Λιβάνου προτού κλείσουν, κατεδαφιστούν ή αντικατασταθούν από αθλητικές εγκαταστάσεις. «Αυτή η συλλογική μνήμη –πράγμα σπάνιο στον Λίβανο– μαρτυρά μια εποχή όπου η κοινωνική θέση ήταν μάλλον συνδεδεμένη με τη συνοικία καταγωγής, με το σχολείο φοίτησης ή με τις πολιτικές πεποιθήσεις παρά με το θρήσκευμα», γράφει η Ναταλί Ρόζα Μπούχερ, επιμελήτρια της έκθεσης.

Για τη Μόνικα Μπόργκμαν, συνιδρύτρια της Umam μαζί με τον διανοούμενο και αγωνιστή Λόκμαν Σλιμ, η συλλογή αρχείων πάντοτε αποτελούσε εργαλείο για να προκληθεί συζήτηση: «Ίσως η σπίθα να ήταν η πρώτη ταινία μας, το Massaker, με θέμα τη σφαγή της Σάμπρα και της Σατίλα6. Σε κάποια άλλη χώρα, θα μπορούσαμε να μελετήσουμε τα εθνικά αρχεία. Εδώ, κανείς δεν γνωρίζει τι περιέχουν. Έτσι ξεκινήσαμε να συλλέγουμε, να αρχειοθετούμε και να ψηφιοποιούμε το 2005, πολύ νωρίτερα από τη σημερινή κατάρρευση, όταν εκατομμύρια Λιβανέζοι απαιτούσαν να μάθουν την αλήθεια για τη δολοφονία του Ραφίκ Χαρίρι7. Ελπίζαμε ότι αυτή η απαίτηση θα μπορούσε να μετατραπεί σε αίτημα για αλήθεια σχετικά με την τύχη των αγνοουμένων, προκειμένου να ανοίξουν οι φάκελοι του εμφυλίου πολέμου. Κάτι τέτοιο δεν έγινε».

Επί δύο δεκαετίες, η Umam προσπάθησε να εξερευνήσει τη μνήμη του εμφυλίου πολέμου ώστε να προτείνει μια πλουραλιστική ιστορία σχετικά με τη σύγκρουση. Μπορεί το Αραβικό Ίδρυμα για την Εικόνα να συλλέγει φωτογραφίες της ντόπιας καθημερινότητας, ωστόσο η Umam έχει διευρύνει το πεδίο της έρευνας: συγκεντρώνει από αρχεία εφημερίδων έως αρχεία πολιτικών κομμάτων, περνώντας από αντικείμενα (όπως το λεωφορείο που γαζώθηκε από πολυβόλα στις 13 Απριλίου 1975 και αποτέλεσε το έναυσμα για το ξέσπασμα του πολέμου), επίσημα έγγραφα ή ακόμα και προσωπικές συλλογές. «Η προσέγγισή μας ήταν να γνωρίσουμε το παρελθόν ώστε να καταλάβουμε το παρόν και ενδεχομένως να οικοδομήσουμε το μέλλον», συνεχίζει η Μπόργκμαν. Και μια μέρα, το όριο μεταξύ παρελθόντος και παρόντος θόλωσε βάναυσα: «Στο πλαίσιο του προγράμματός μας “Ποιος σκότωσε ποιον;” αρχειοθετούσαμε, ως παρατηρητές, τις πολιτικές δολοφονίες –και μέσα σε μια στιγμή βρέθηκα στην καρδιά αυτής της θεματικής». Στις 4 Φεβρουαρίου 2021, ο Σλιμ σκοτώθηκε από σφαίρα στα νότια του Λιβάνου. Τον Δεκέμβριο του 2019, ο διανοούμενος είχε δημοσιεύσει μια ανοικτή επιστολή στα μέσα ενημέρωσης του Λιβάνου όπου διαβεβαίωνε ότι εάν του συνέβαινε κάτι, θα θεωρούσε υπεύθυνο τον Χασάν Νασράλα, τον γενικό γραμματέα της Χεζμπολάχ8.

Νέοι επικίνδυνοι διχασμοί που θυμίζουν το παρελθόν

«Με τον θάνατο του Λόκμαν [Σλιμ] και τη σημερινή κατάρρευση, τα αρχεία αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σπουδαιότητα», υποστηρίζει η Μπόργκμαν, προτού αναφερθεί στον τριπλό κίνδυνο που τα απειλεί σήμερα: «Υπάρχει ένας πολιτικός κίνδυνος. Κατά τη διάρκεια του λαϊκού κινήματος του Οκτωβρίου 2019, εκτός από τις απειλές θανάτου, υπήρξαν άτομα που απείλησαν ότι θα έκαιγαν λάστιχα αυτοκινήτων μπροστά στη βίλα Σλιμ, όπου είναι αποθηκευμένα τα αρχεία. Έπειτα, ποτέ δεν αποκλείεται ένας νέος πόλεμος ή μια νέα έκρηξη. Τέλος, υπάρχει ο οικονομικός κίνδυνος: πολλοί άνθρωποι πουλούν τα αρχεία τους επειδή χρειάζονται χρήματα, πράγμα που δημιουργεί τον κίνδυνο να διασκορπιστούν οι συλλογές».

Στον δρόμο που οδηγεί στην Τρίπολη, αφίσες του κινήματος Σαουά λι Λουμπνάν («Μαζί για τον Λίβανο»), που καταγγέλλουν μεταξύ άλλων την έλλειψη ηλεκτρικού ρεύματος και την ύπαρξη πολιτοφυλακών, μοιάζουν να απηχούν τα συνθήματα του φθινοπώρου του 2019. Τότε, οι διαδηλωτές απαιτούσαν, φωνάζοντας ρυθμικά «Κέλουν γιάα’νι κέλουν» («Όλοι σημαίνει όλοι»), να φύγει η άρχουσα τάξη, την οποία κατηγορούσαν για διαφθορά και θεωρούσαν υπεύθυνη για τον οικονομικό μαρασμό. Κι όμως: αυτά τα πανό είναι σημάδι νέων επικίνδυνων διχασμών. «Το Σαουά λι Λουμπνάν είναι ένα κίνημα χρηματοδοτούμενο από τον Μπαχά Χαρίρι!9 Οικειοποιείται τα θέματα της επανάστασης, όπως η “εθνική κυριαρχία”, για να διαστρέψει την έννοιά τους και να τα μετατρέψει σε μήνυμα εναντίον της Χεζμπολάχ», λέει αναστενάζοντας ο Σαμέρ Ανούς, πρόεδρος της Σχολής Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Μπαλαμάντ. Στο πλάι του, ο Ομπέιντα Τεκρίτι, ακτιβιστής του κόμματος Πολίτες Ενός Κράτους, θυμάται ότι τον Οκτώβριο του 2019, στην Πλατεία των Μαρτύρων της Βηρυτού που τότε αποκαλούνταν η «μνηστή της επανάστασης», είχε φέρει αρχεία των πρωτοσέλιδων όλων των εφημερίδων του Λιβάνου από την 1η έως τη 13η Απριλίου του 1975. «Οι τίτλοι ήταν ίδιοι με τους σημερινούς! Αυτό δείχνει σε ποιο βαθμό εκείνο που συνέβαινε πριν από την έναρξη του πολέμου μοιάζει με ό,τι συμβαίνει στις μέρες μας, αυτή η βία που προσπαθούμε να αποφύγουμε. Τα περισσότερα από τα επώνυμα των σημερινών ηγετών είναι τα ίδια με αυτά εκείνης της εποχής, αφού το σύστημα δεν έχει αλλάξει».

Επιστροφή στη Μανσιόν, όπου ο Ναζά Αλ-Ασκάρ, διευθυντής του Νάντι Λεκόλ Ελ-Νας («Λέσχη Για Όλους»), ενός συλλόγου που προστατεύει και διαδίδει τον λιβανικό κινηματογράφο από τη δεκαετία του 1990, ταξινομεί μπομπίνες με παλιές ταινίες. Για εκείνον, αντισταθμίζουν την απουσία βιβλίων ιστορίας: «Το Beyroutou el lika(«Βηρυτός, η Συνάντηση»), η ταινία του 1981 του Μπορχάν Αλαουιέ, δείχνει με τον καλύτερο τρόπο τι οδήγησε στη σημερινή κατάρρευση, μόλις τώρα όμως το καταλαβαίνουμε. Πριν, ήμασταν παγιδευμένοι στους πολιτικούς διχασμούς που προκλήθηκαν από τη δολοφονία του Ραφίκ Χαρίρι. Και οι ταινίες αυτές μιλούν για τον πόνο όλων των Λιβανέζων. Οι επερχόμενες γενεές, εάν θέλουν να οικοδομήσουν κάτι, θα πρέπει να τις μελετήσουν καλά».

Η νύχτα πέφτει στη Βηρυτό και στους δρόμους της, χωρίς φώτα και σηματοδότες στους δρόμους. Στην οδό Χάμρα, η αίθουσα συναυλιών Μετρό Αλ-Μαντίνα προτείνει τα «Τραγούδια για το ταξί την ώρα της κατάρρευσης», όπου ο θίασος προβλέπει με καυστικό τρόπο και μαύρο χιούμορ: «Ευφρανθείτε με την κατάρρευση που έρχεται! Θα πέσετε όλοι! Όλοι σημαίνει όλοι! Δεν θα μείνει όρθιος κανένας σας, ούτε κλέφτης ούτε μεσάζων!».


  1. Βλ. Doha Chams, «“Que tombe le régime des banques”», «Le Monde diplomatique», Οκτώβριος 2020.
  2. «Τα τρία τέταρτα των Λιβανέζων είναι βυθισμένα στη φτώχεια, σύμφωνα με τον ΟΗΕ», «ONU Info», 3 Σεπτεμβρίου 2021.
  3. «Η οικονομική διάλυση αναβιώνει ξεχασμένα επαγγέλματα στον Λίβανο», «Al-Monitor», 9 Ιανουαρίου 2022.
  4. «Το ναυάγιο του Λιβάνου: τοπ 3 των χειρότερων παγκόσμιων κρίσεων», Οικονομικός Παρατηρητής της Παγκόσμιας Τράπεζας για τον Λίβανο, άνοιξη 2021. Σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, η λιβανική κρίση είναι η χειρότερη μετά από εκείνη που έπληξε τη Χιλή το 1926 και εκείνη που προηγήθηκε του εμφυλίου πολέμου στην Ισπανία (1936-1939).
  5. «Η αποδημία των Λιβανέζων έχει φτάσει σε κρίσιμο σημείο ενόσω η κρίση επιταχύνεται», Arab News, 1η Σεπτεμβρίου 2021.
  6. Βλ. Pierre Péan, «Sabra et Chatila, retour sur un massacre», «Le Monde diplomatique», Σεπτέμβριος 2002.
  7. Η δολοφονία του πρώην πρωθυπουργού, στις 14 Φεβρουαρίου 2005, πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις που οδήγησαν στην αποχώρηση των συριακών δυνάμεων κατοχής. Το συμπέρασμα της διεθνούς έρευνας, που δημοσιεύθηκε στις 18 Αυγούστου 2020, δύο εβδομάδες μετά την έκρηξη της 4ης Αυγούστου, πέρασε στα ψιλά.
  8. «Λίβανος: έναν χρόνο μετά τη δολοφονία του, οι δολοφόνοι του Λόκμαν Σλιμ παραμένουν ασύλληπτοι», «Radio France Internationale», 4 Φεβρουαρίου 2022.
  9. Μεγαλύτερος αδελφός του Σαάντ Χαρίρι, πρώην πρωθυπουργού. Του αποδίδεται η πρόθεση να αντιμετωπίσει τη Χεζμπολάχ ενθαρρυμένος από τις μοναρχίες των χωρών του Κόλπου.

Μπορεί να σας ενδιαφέρουν επίσης:

Πρόσφατα άρθρα

Είναι ακόμα ωραίο να ζεις στη Σουηδία;

Έχοντας περάσει από το 5,7% στο 20,5% των ψήφων μέσα σε δώδεκα χρόνια, το ακροδεξιό κόμμα των Σουηδών Δημοκρατών (ΣΔ) κατέχει πλέον προνομιακή θέση στο Κοινοβούλιο και στηρίζει τον κυβερνητικό συνασπισμό της Δεξιάς. Η επιθετική άνοδός του μπορεί να προκαλεί έκπληξη σε μια χώρα συνώνυμη της σοσιαλδημοκρατίας. Παραδόξως όμως, εξηγείται από την ανάμνηση μιας ελάχιστα γνωστής πτυχής του σουηδικού κράτους πρόνοιας.

Οι γυναίκες του Ιράν άναψαν το φυτίλι της κοινωνικής αγανάκτησης

Η εξέγερση που πυροδότησε ο θάνατος της Μαχσά Αμινί δεν περιορίζεται στα αιτήματα της κατάργησης της λαομίσητης Αστυνομίας Ηθών και της άρσης της υποχρεωτικής χρήσης της μαντίλας. Και μπορεί μεν η κυβέρνηση να προσπαθεί να κατευνάσει το πλήθος εξετάζοντας τα συγκεκριμένα θέματα, τα θεμέλια του καθεστώτος, όμως, βάλλονται πανταχόθεν, ενώ διαφορετικές κατηγορίες του πληθυσμού ενώνονται στο όνομα μιας γενικευμένης αγανάκτησης.

Ηνωμένο Βασίλειο: Το παρατεταμένο «καλοκαίρι της δυσαρέσκειας»

Μποϊκοτάζ των λογαριασμών ενέργειας, απεργία των ναυτεργατών και των ταχυδρομικών υπαλλήλων, απεργία στα εργοστάσια, στους σιδηροδρόμους και στο Εθνικό Σύστημα Υγείας: στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι κοινωνικές αντιπαραθέσεις έχουν επανέλθει και δεν σταματούν να εντείνονται, ενώ η χώρα βυθίζεται σε οικονομικοπολιτική κρίση.

Κατάρ, η σταγόνα που ξεχείλισε το Κύπελλο

Οι ευρείες επικρίσεις για τη διοργάνωση του Μουντιάλ στο Κατάρ προέκυψαν τώρα τελευταία, για την «τιμή των όπλων»: οι θάνατοι ξένων εργατών, η καταπάτηση ανθρώπινων δικαιωμάτων και η περιφρόνηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος καταγγέλλονταν επί πολλά χρόνια χωρίς ανταπόκριση. Επιπλέον, τα ίδια συμβαίνουν σε όλες τις μοναρχίες του Κόλπου –όσο όμως κρατούν οι επικερδείς συνεργασίες με τη Δύση, τίποτα δεν ακούγεται…

Οι νονοί του παγκόσμιου ποδοσφαίρου: Έρευνα για τη FIFA

Όσα αποκαλύφθηκαν για τη διαφθορά στη FIFA τα τελευταία χρόνια ξεδίπλωσαν έναν αυταρχικό και διεφθαρμένο οργανισμό. Όσο όμως κι αν κάποιοι δείχνουν να πέφτουν από τα σύννεφα, τα σημάδια ήταν εκεί από πολύ νωρίς. Επιστροφή μέσα από το αρχείο μας στο 2010 και το Μουντιάλ της Νότιας Αφρικής όταν τα σκάνδαλα έχουν ήδη αρχίσει να συσσωρεύονται.

Ημερολόγιο

Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

Social