Share on facebook
Share on twitter
Share on skype
Share on whatsapp
Share on print
Share on email

Ο λαϊκισμός σύμφωνα με τον Τόμας Φρανκ

Πριν από λίγες εβδομάδες κυκλοφόρησε και στα ελληνικά (εκδόσεις Εκκρεμές) το βιβλίο του Τόμας Φρανκ «Λαός δίχως εξουσία. Μια σύντομη ιστορία του αντιλαϊκισμού». Ζητήσαμε από τον μεταφραστή, Αντώνη Γαλανόπουλο, να μας το παρουσιάσει.

Ο Τόμας Φρανκ είναι ιστορικός, πολιτικός αναλυτής και δημοσιογράφος. Υπήρξε συνιδρυτής του περιοδικού «The Baffler» και τακτικός αρθρογράφος σε διεθνή ΜΜΕ όπως η εφημερίδα «The Guardian» και η εφημερίδα «Wall Street Journal». Στην ελληνική έκδοση της Le Monde Diplomatique φιλοξενούνται τακτικά μεταφρασμένα άρθρα του για την αμερικανική πολιτική ζωή.  

O Φρανκ αφηγείται την ιστορία των ΗΠΑ από τη δεκαετία του 1890 έως τις ημέρες μας και τη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ μέσα από τον μακροχρόνιο πόλεμο της λαϊκιστικής παράδοσης και των ανθρώπων που τη μισούν.

Πρόκειται για μια ιστορική ανακατασκευή με στόχο την αποκατάσταση της αμερικανικής λαϊκιστικής παράδοσης. Στις μέρες μιλάμε συνεχώς για τον λαϊκισμό και η σύγκρουση λαϊκισμού/αντιλαϊκισμού έχει αναδειχθεί σε κεντρική, σχεδόν οικουμενική, διάσταση της σύγχρονης πολιτικής. Ο Φρανκ μας προσφέρει ένα απτό ιστορικό παράδειγμα για το τι είναι ο λαϊκισμός και το πως η λαϊκιστική παράδοση επηρέασε τα μελλοντικά προοδευτικά και μεταρρυθμιστικά κινήματα. Ο λαϊκισμός είναι η αμερικανική απάντηση στην πλουτοκρατία, λέει ο συγγραφέας. Kι έτσι οδηγούμαστε στον έτερο βασικό άξονα του βιβλίου: πως γεννήθηκε και τι είναι ο αντιλαϊκισμός. Ο αντιλαϊκισμός εκφράζει την διαχρονική αριστοκρατική περιφρόνηση απέναντι στον λαό με την ίδια ρητορική και τα ίδια στερεότυπα: ο λαός ως αδαής μάζα, ο μισαλλόδοξος λαός. Είναι οι ελίτ -οικονομικές, πνευματικές, πολιτιστικές- που λένε συνεχώς «όχι» στον λαό. Και το μεγαλύτερο «όχι» είναι αυτό απέναντι στην εξουσία του λαού.

Η αφήγηση ξεκινά με το Λαϊκό Κόμμα που εμφανίζεται τη δεκαετία του 1890. Οι αγρότες των Δυτικών –κυρίως-πολιτειών βασανισμένοι από οικονομικά δεινά και χρέη αναζήτησαν πολιτική εκπροσώπηση πέρα από το δίπολο Δημοκρατικών-Ρεπουμπλικάνων. Ο λαϊκισμός έμεινε στην ιστορία ως η τελευταία σοβαρή προσπάθεια για τη δημιουργία ενός τρίτου κόμματος στις ΗΠΑ. Η ιστορία του κόμματος ήταν σύντομη αλλά στο πέρασμα των χρόνων κατάφερε να πετύχει σχεδόν όλα τα βασικά του αιτήματα, άφησε μια παρακαταθήκη για τα κινήματα που ακολούθησαν και το αποτύπωμά του παραμένει ζωντανό στην πολιτική κουλτούρα της χώρας. Ο συγγραφέας χαρακτηρίζει τον λαϊκισμό ως βαθιά δημοκρατικό και ως το κυρίαρχο ρητορικό χαρακτηριστικό της πολιτικής παράδοσης των ΗΠΑ.

Και αυτό πράγματι αποδεικνύεται όταν ο συγγραφέας μιλά για την προοδευτική ατζέντα του Ρούζβελτ και το Νιου Ντιλ ή για το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα και την οικοδόμηση συμμαχιών που οραματιζόταν ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Λαϊκισμός και αντιλαϊκισμός συγκρούστηκαν σε κάθε κομβικό σταθμό στην ιστορία των ΗΠΑ. Κάθε φορά οι ελίτ συνασπίζονταν απέναντι στον λαό, υπερασπιζόμενες τη θέση τους στην κοινωνική ιεραρχία. Ο Φρανκ δείχνει πως ενώ οι ελίτ απαξίωναν συστηματικά τον λαό, η δεκαετία του 1980 οδηγεί σε μια παράδοξη στροφή. Συντηρητικοί Ρεπουμπλικάνοι, με πρωτεργάτη τον Ρήγκαν, καπηλεύονται τον αντιελιτισμό της κοινωνίας και βάζουν μπρος μια ψευδολαϊκιστική επανάσταση. Η ιστορία ολοκληρώνεται με την εμφάνιση του τραμπισμού, τον τελευταίο κρίκο αυτής της επανάστασης. Μέσα από μια διεισδυτική ανάλυση ο Φρανκ δείχνει ότι ο τραμπισμός δεν είναι παρά ένας ψευδο-λαϊκισμός αντιδιαστέλλοντας τον με την αυθεντική προοδευτική λαϊκιστική παράδοση στις ΗΠΑ.

Το «Λαός δίχως εξουσία» έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό στην ελληνική βιβλιογραφία σχετικά με την αμερικανική πολιτική, καθώς μας φέρνει σε επαφή με στοιχεία της πολιτικής κουλτούρας των ΗΠΑ που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστά στο ελληνικό κοινό. Τα ζητήματα, όμως, που πραγματεύεται δεν αφορούν μόνο το εσωτερικό των ΗΠΑ. Ζητήματα όπως οι οικονομικές ανισότητες, η τεχνοκρατία, το όραμα μιας δημοκρατίας χωρίς λαϊκή εξουσία, η εξέγερση των ελίτ υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα των ΗΠΑ.  Παρά τις διαφορές του ευρύτερου πλαισίου και της πολιτικής κουλτούρας των δυο χωρών, ο αναγνώστης θα αναγνωρίσει κοινά στοιχεία με την τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα που βιώνει στην Ελλάδα και την Ευρώπη και θα αναστοχαστεί γύρω από το τι είναι λαϊκισμός και ποιοι τον καταγγέλλουν.


Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου

Ο Τόμας Φρανκ επιμένει ότι ο λαϊκισμός δεν είναι το πρόβλημα της εποχής μας, αλλά η θεραπεία για ό,τι μας βασανίζει. Στην πιο πρόσφατη αποκρυπτογράφηση της αμερικανικής πολιτικής ζωής, ο Φρανκ παρακολουθεί την ιστορία των μαζικών δημοκρατικών κινημάτων μέσα από τις κοινωνικές αναταραχές του περασμένου αιώνα, αποκαλύπτοντας μια δύναμη διαφωτισμού και απελευθέρωσης – την ουσία της ίδιας της δημοκρατίας.

Εξέχουσα θέση στην αφήγηση του Φρανκ κατέχουν οι ομάδες της ελίτ που ανατάχθηκαν στον λαϊκισμό για δεκαετίες – αυτές που λένε “όχι” στον λαό. Ακολουθώντας το ιστορικό του αντιλαϊκισμού από τις ξέφρενες ημέρες της δεκαετίας του 1890 μέχρι την εποχή μας, ο Φρανκ περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι υποστηρικτές του αντιλαϊκισμού έχουν επανειλημμένα υποβάλει διαφορετικά ελπιδοφόρα δημοκρατικά κινήματα στην ίδια σκληρή κριτική.

Σπάνια ένα ιστορικό έργο εμπεριέχει τόσο εντυπωσιακές προεκτάσεις για το παρόν. Στο Λαός δίχως εξουσία ο Φρανκ απευθύνει μια προειδοποίηση για την εποχή μας, μια προειδοποίηση ενάντια στους ειδήμονες που μας λένε να φοβόμαστε τους απλούς ανθρώπους, να παραμείνουμε στον δρόμο του κεντρώου εφησυχασμού, να αφήσουμε τους ειδικούς να χειριστούν τις ζωές μας και το μέλλον μας.

Μια συγκλονιστική αποκατάσταση της αμερικανικής λαϊκιστικής παράδοσης και μια αποκαλυπτική κριτική των ανθρώπων που τη μισούν.

«Με τη συνηθισμένη του ορμή, ο Φρανκ κατακεραυνώνει τις ελιτίστικες φωνές της συγκατάβασης που δυσφημούν τους αγώνες των εργαζομένων υπέρ της ισότητας και της δημοκρατίας. Με τον τρόπο αυτό, προσφέρει μια παθιασμένη υπεράσπιση του λαϊκισμού, τον οποίο παρουσιάζει ως μια βαθιά και πλατιά πολιτική παράδοση που παραμένει τόσο αναγκαία όσο ποτέ άλλοτε για τις ελπίδες μιας πιο δίκαιης και ισότιμης κοινωνίας».
Τσαρλς Πόστελ, Συγγραφέας, καθηγητής Ιστορίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο.


  • Υποψήφιος διδάκτορας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ, μεταφραστής του βιβλίου του Thomas Frank «Λαός δίχως εξουσία. Μια σύντομη ιστορία του αντιλαϊκισμού»

Μπορεί να σας ενδιαφέρουν επίσης:

Πρόσφατα άρθρα

Είναι ακόμα ωραίο να ζεις στη Σουηδία;

Έχοντας περάσει από το 5,7% στο 20,5% των ψήφων μέσα σε δώδεκα χρόνια, το ακροδεξιό κόμμα των Σουηδών Δημοκρατών (ΣΔ) κατέχει πλέον προνομιακή θέση στο Κοινοβούλιο και στηρίζει τον κυβερνητικό συνασπισμό της Δεξιάς. Η επιθετική άνοδός του μπορεί να προκαλεί έκπληξη σε μια χώρα συνώνυμη της σοσιαλδημοκρατίας. Παραδόξως όμως, εξηγείται από την ανάμνηση μιας ελάχιστα γνωστής πτυχής του σουηδικού κράτους πρόνοιας.

Οι γυναίκες του Ιράν άναψαν το φυτίλι της κοινωνικής αγανάκτησης

Η εξέγερση που πυροδότησε ο θάνατος της Μαχσά Αμινί δεν περιορίζεται στα αιτήματα της κατάργησης της λαομίσητης Αστυνομίας Ηθών και της άρσης της υποχρεωτικής χρήσης της μαντίλας. Και μπορεί μεν η κυβέρνηση να προσπαθεί να κατευνάσει το πλήθος εξετάζοντας τα συγκεκριμένα θέματα, τα θεμέλια του καθεστώτος, όμως, βάλλονται πανταχόθεν, ενώ διαφορετικές κατηγορίες του πληθυσμού ενώνονται στο όνομα μιας γενικευμένης αγανάκτησης.

Ηνωμένο Βασίλειο: Το παρατεταμένο «καλοκαίρι της δυσαρέσκειας»

Μποϊκοτάζ των λογαριασμών ενέργειας, απεργία των ναυτεργατών και των ταχυδρομικών υπαλλήλων, απεργία στα εργοστάσια, στους σιδηροδρόμους και στο Εθνικό Σύστημα Υγείας: στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι κοινωνικές αντιπαραθέσεις έχουν επανέλθει και δεν σταματούν να εντείνονται, ενώ η χώρα βυθίζεται σε οικονομικοπολιτική κρίση.

Κατάρ, η σταγόνα που ξεχείλισε το Κύπελλο

Οι ευρείες επικρίσεις για τη διοργάνωση του Μουντιάλ στο Κατάρ προέκυψαν τώρα τελευταία, για την «τιμή των όπλων»: οι θάνατοι ξένων εργατών, η καταπάτηση ανθρώπινων δικαιωμάτων και η περιφρόνηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος καταγγέλλονταν επί πολλά χρόνια χωρίς ανταπόκριση. Επιπλέον, τα ίδια συμβαίνουν σε όλες τις μοναρχίες του Κόλπου –όσο όμως κρατούν οι επικερδείς συνεργασίες με τη Δύση, τίποτα δεν ακούγεται…

Οι νονοί του παγκόσμιου ποδοσφαίρου: Έρευνα για τη FIFA

Όσα αποκαλύφθηκαν για τη διαφθορά στη FIFA τα τελευταία χρόνια ξεδίπλωσαν έναν αυταρχικό και διεφθαρμένο οργανισμό. Όσο όμως κι αν κάποιοι δείχνουν να πέφτουν από τα σύννεφα, τα σημάδια ήταν εκεί από πολύ νωρίς. Επιστροφή μέσα από το αρχείο μας στο 2010 και το Μουντιάλ της Νότιας Αφρικής όταν τα σκάνδαλα έχουν ήδη αρχίσει να συσσωρεύονται.

Ημερολόγιο

Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

Social