Share on facebook
Share on twitter
Share on skype
Share on whatsapp
Share on print
Share on email

Ουκρανία: Όταν η Δύση ένιπτε τας χείρας της για τα πογκρόμ

Στις 21 Ιανουαρίου 2019, ο αναπληρωτής πρωθυπουργός και ο υπουργός Πολιτισμού της Ουκρανίας έκαναν τα αποκαλυπτήρια ενός ανάγλυφου που αναπαριστά τον Σίμον Πετλιούρα, αρχιστράτηγο των εθνικιστικών ουκρανικών στρατευμάτων μεταξύ 1918 και 1920, μπροστά στον αριθμό 2-4 του δρόμου που φέρει το όνομά του. Αν και από την πολιτεία θεωρείται εθνικός ήρωας, ο Πετλιούρα, που ήδη έχει τιμηθεί με έναν ανδριάντα του οποίου τα αποκαλυπτήρια έγιναν τον Οκτώβριο του 2017 στη Βίνιτσια, στα νοτιοδυτικά του Κιέβου, ευθύνεται για πογκρόμ στα οποία αφανίστηκαν χιλιάδες Εβραίοι.

Οι σφαγές αυτές έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, όπου αντιμέτωποι ήρθαν κυρίως οι Μπολσεβίκοι με τους «Λευκούς» (αντιεπαναστατικούς) στρατούς, στα εδάφη της πρώην τσαρικής αυτοκρατορίας. Στα μάτια των πολεμίων της, η μπολσεβικική επανάσταση ήταν μια συνωμοσία των Εβραίων. Κατά προέκταση, πίσω από κάθε Εβραίο παραμόνευε ένας κομμουνιστής. Συνολικά περίπου 1.500 πογκρόμ έσπειραν την ερήμωση στη Ρωσία, στη Λευκορωσία και κυρίως στην Ουκρανία1, όπου το στερεότυπο αυτό εκφράστηκε με όλη την καταστροφική δύναμή του, σε μια περίοδο όπου η διάλυση της ρωσικής αυτοκρατορίας ξυπνούσε φιλοδοξίες ανεξαρτησίας. Εκτός από τον Εθελοντικό Στρατό του στρατηγού Αντόν Ντενίκιν και τον Κόκκινο Στρατό, στις μάχες ενεπλάκησαν και τα εθνικιστικά στρατεύματα του Πετλιούρα και, από τον Μάρτιο-Απρίλιο του 1919, ένοπλες ομάδες εξεγερμένων χωρικών, οι λεγόμενες «πράσινες».

Οι συγκρούσεις αυτές αποχαλίνωσαν έναν παμπάλαιο αντισημιτισμό. Ανάμεσα στα διασταυρούμενα πυρά του εμφυλίου, τα πογκρόμ στην Ουκρανία είχαν απολογισμό εκατό χιλιάδες νεκρούς κι άλλους τόσους τραυματίες. Κατέστρεψαν τα σπίτια μισού εκατομμυρίου ανθρώπων, οι οποίοι οδηγήθηκαν στην επαιτεία και στους δρόμους. Τα περισσότερα πογκρόμ ήταν παρόμοια με εκείνο που, στις 15 και 16 Φεβρουαρίου 1919, έσπειρε τον όλεθρο στην κωμόπολη του Προσκούροφ (το σημερινό Χμελνίτσκι). Σύμφωνα με τον επικεφαλής του τμήματος βοήθειας του Ρωσικού Ερυθρού Σταυρού για τα θύματα των πογκρόμ στην Ουκρανία, οι άνδρες μιας μονάδας του εθνικιστικού στρατού του Πετλιούρα «εισέβαλλαν στα σπίτια, τραβούσαν σπαθί και σκότωναν όσους Εβραίους έπεφταν στα χέρια τους, χωρίς διάκριση ηλικίας ή φύλου. Σκότωναν τους ηλικιωμένους, τους άνδρες, τις γυναίκες και τα παιδιά (…) Όσοι βρίσκονταν στα υπόγεια σκοτώνονταν με χειροβομβίδες»2. Την προηγούμενη, αναφέρει ο δημοσιογράφος Αλμπέρ Λοντρ, ο αρχηγός τους είχε εκφοβίσει τους κατοίκους διά τοιχοκολλήσεως: «Καλώ τον πληθυσμό να δεσμευτεί ότι θα σταματήσει τις αναρχικές εκδηλώσεις του. Εφιστώ επ’ αυτού την προσοχή των Εβραίων»3.

Σύντομα, οι εξοντωτικοί διωγμοί φτάνουν στο Κίεβο. Μετά την κατάληψη της εξουσίας από τους μπολσεβίκους, τον Ιανουάριο του 1918, η ουκρανική πρωτεύουσα αλλάζει χέρια δεκατρείς ακόμη φορές. Στις 29 Αυγούστου 1919, τα στρατεύματα του Πετλιούρα, που μόλις έχουν μπει στην πόλη, σφάζουν πολλές εκατοντάδες Εβραίων, τα πτώματα των οποίων στοιβάζονται στα λιθόστρωτα των δρόμων και στις σκάλες των σπιτιών. Την επόμενη μέρα, τη σκυτάλη παίρνει ο Εθελοντικός Στρατός. Στα τρένα που κατευθύνονται προς την πόλη, οι Μαύρες Εκατονταρχίες, οι υπερ-φιλομοναρχικοί που μάχονται στο πλευρό των στρατευμάτων του Ντενίκιν, αναγκάζουν τους επιβάτες να απαγγείλουν το «Πάτερ Ημών» ή το «Πιστεύω». Έτσι, οι Εβραίοι, που δεν γνωρίζουν τις προσευχές, αποκαλύπτονται, βασανίζονται και πετιούνται στις γραμμές. Εκατοντάδες άψυχα σώματα κείτονται διασκορπισμένα δίπλα στις ράγες.

Παρ’ όλα αυτά, καμία από τις συμμετέχουσες ένοπλες δυνάμεις δεν ξεφεύγει από την αντισημιτική μάστιγα: το 39,9% των πογκρόμ διαπράχθηκε από τα στρατεύματα του Πετλιούρα, το 31,7% από τους πράσινους στρατούς διάφορων Ουκρανών οπλαρχηγών, το 17,2% από τα στρατεύματα του Ντενίκιν, το 2,6% από τον πολωνικό στρατό και το 8,6% από μονάδες του Κόκκινου Στρατού, που στην πλειονότητά τους δρούσαν εκτός του ελέγχου της ιεραρχίας του4.

Με την κατηγορία της ανατροπής της κοινωνικής τάξης

Μέσα στο καζάνι του εμφύλιου πολέμου, οι στρατιώτες, συχνά στρατολογημένοι διά της βίας, μπορούν να αλλάξουν στρατόπεδο. Αυτή είναι η περίπτωση των Κοζάκων, των πρώην υποστηρικτικών ομάδων του τσαρικού στρατού, που προστάτευαν τα σύνορα της ρωσικής αυτοκρατορίας με αντάλλαγμα μια σχετική αυτονομία στη διοίκηση των κοινοτήτων τους. Ο Αταμάνος (Κοζάκος αρχηγός) Ζελιόνυ («ο Πράσινος»), κάποτε επικεφαλής ενός αποσπάσματος του Κόκκινου Στρατού, οργανώνει έναν «πράσινο» στρατό εξοργισμένων χωρικών. Συγκεντρώνει τους Εβραίους στην κεντρική πλατεία των κωμοπόλεων που καταλαμβάνει και τους εκτελεί με πολυβόλα μπροστά σε εκστασιασμένες αγρότισσες που μουρμουρίζουν «σε ευχαριστούμε, Κύριε!». Στις αρχές Μαΐου, ο Αταμάνος Νικιφόρ Γριγόριεφ κόβει και αυτός τους δεσμούς με τον Κόκκινο Στρατό και στρέφεται εναντίον «εκείνων που σταύρωσαν τον Χριστό». Στη Ζνάμιανκα, τα στρατεύματά του αποκλείουν ένα τρένο και τουφεκίζουν διακόσιους Εβραίους επιβάτες. Στα μέσα Μαΐου και για τρεις ημέρες λεηλατούν το Ελισαβετγκράτ (το σημερινό Κροπιβνίτσκι), όπου και σφαγιάζουν περίπου τρεις χιλιάδες Εβραίους. Ο Κόκκινος Στρατός τούς συντρίβει στα τέλη Μαΐου.

Ποια στάση κρατούν απέναντι στις σφαγές οι στρατιωτικές ιεραρχίες; Πολύ διαφορετική, ανάλογα με το στρατόπεδο. Ενώ οι «Λευκοί» αξιωματικοί επιδοκιμάζουν τους δολοφόνους –οι στρατιώτες αμείβονται για κάθε σφαγιασμένο Εβραίο– οι ανώτεροι αξιωματικοί του Κόκκινου Στρατού τούς τιμωρούν. Έτσι, ο Λέων Τρότσκι δίνει εντολή να εκτελεστούν μερικές δεκάδες Κοζάκοι πογκρομιστές. Το 1920, ο Φέλιξ Τζερζίνσκι στέλνει στη φυλακή για τρεις μήνες είκοσι τέσσερις στρατιώτες τού Κόκκινου Στρατού που ετοίμαζαν ένα πογκρόμ στο Βλαντίμιρ. Ήδη, στις 27 Ιουλίου 1918, ο Λένιν έχει υπογράψει ένα διάταγμα που «θέτει εκτός νόμου τους πογκρομιστές και όλους όσοι υποδαυλίζουν πογκρόμ» και «διατάσσει όλα τα επαρχιακά σοβιέτ να λάβουν τα πιο αυστηρά μέτρα προκειμένου να εξαλειφθεί το αντισημιτικό και πογκρομιστικό κίνημα»5.

Η απέχθεια για τους Εβραίους τροφοδοτήθηκε επί μακρόν από το μίσος της Ορθόδοξης Εκκλησίας προς τον «λαό που σταύρωσε τον Ιησού». Στις αρχές του αιώνα, οι Μαύρες Εκατονταρχίες παρακινούσαν πλήθη μεθυσμένα με βότκα και ψαλμούς να καταστρέψουν, να βιάσουν, να σκοτώσουν και κυρίως να λεηλατήσουν. Ο στρατός εκείνες τις στιγμές παρέμενε θεατής ή παρέμβαινε χλιαρά για την αναχαίτιση των ξεσπασμάτων και στη συνέχεια, μετά από μερικές ημέρες, για την αποκατάσταση της δημόσιας τάξης και του καθεστώτος της ατομικής ιδιοκτησίας. Με την επανάσταση του 1905, οπότε και οι μάζες αποσπούν κάποια δικαιώματα από το απολυταρχικό καθεστώς, σχηματοποιείται ένας πολιτικός αντισημιτισμός, του οποίου ο Νικόλαος Β’ –που αγιοποιήθηκε από την Ορθόδοξη Εκκλησία το 2000– δίνει τη «συνταγή». Σε μια επιστολή της 17ης Οκτωβρίου 1905, ο Τσάρος, που διακατέχεται από ένα παθολογικό μίσους για την «εβραϊκή κλίκα», δικαιολογεί τα πογκρόμ: «Ο λαός έχει αγανακτήσει από την υπεροψία και την αναίδεια των επαναστατών και των σοσιαλιστών και, καθώς τα εννέα δέκατα από αυτούς είναι Εβραίοι, όλος ο θυμός του ξέσπασε επάνω σε εκείνους, εξ ου και τα πογκρόμ εναντίον τους», γράφει6.

Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, ο αντισημιτισμός αποχαλινώνεται. Ταυτισμένοι πλέον με τους μπολσεβίκους ή με τους κομμουνιστές, οι Εβραίοι –περισσότερο από ποτέ– θεωρούνται, από τους υπερμάχους του καταργημένου καθεστώτος, ως ένα ξένο σώμα που προσπαθεί να ανατρέψει εκ των έσω την κοινωνική δομή. Στην προπαγάνδα των «λευκών» και των εθνικιστών Ουκρανών, οι λέξεις «μπολσεβίκος» και «Εβραίος» είναι συνώνυμες, όπως ήταν και οι λέξεις «επαναστάτης» και «Εβραίος» το 1905. Η ταύτιση καταλήγει να γίνει μια θανατηφόρα επωδός. Ο Αταμάνος Κόζιρ Σίρκα ξεκαθαρίζει στον ραβίνο που ήρθε να του ζητήσει να λυπηθεί τους πιστούς του: «Ξέρω ότι είσαι μπολσεβίκος και ότι όλοι οι δικοί σου είναι το ίδιο, όπως όλοι οι Εβραίοι! Να ξέρεις ότι θα σας ξεπαστρέψω όλους». Οι στρατιώτες του ουρλιάζουν ενώ σφάζουν τα θύματά τους: «Σκοτώστε όλους τους Εβραίους, όλοι είναι μπολσεβίκοι». Ο Κοζάκος Αταμάνος Παλιένκο το επιβεβαιώνει κι εκείνος: «Όλοι οι Εβραίοι είναι μπολσεβίκοι»7.

«Πληρώνετε για τον Τρότσκι!»

Η ανάμειξη ιδιοτήτων δημιουργεί φονικές φημολογίες. Έτσι, στο Ζιτομίρ, μετά την απόσυρση του Κόκκινου Στρατού, μια φήμη η οποία αποδίδει στην Τσέκα8 την εκτέλεση 1.700 χριστιανών, ενώ οι μπολσεβίκοι είχαν εκτελέσει συνολικά είκοσι δύο άτομα, προκαλεί ξέσπασμα οργής. Μετά από ένα πενθήμερο σφαγών, «ολόκληρο το κτίριο του νεκροτομείου, δίπλα στο νεκροταφείο, ξεχείλιζε από πτώματα ηλικιωμένων, γυναικών και παιδιών»9.

Σύμφωνα με την υπηρεσία προπαγάνδας του Εθελοντικού Στρατού, την Όσβαγκ, «οι Εβραίοι οφείλουν να πληρώσουν το αντίτιμο για τα πάντα: για τις επαναστάσεις του Φεβρουαρίου και του Οκτωβρίου, για τον μπολσεβικισμό και για τους χωρικούς που άρπαξαν κομμάτια γης από τους ιδιοκτήτες»10. Πολλά από τα τμήματά της αναδημοσιεύουν τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών, δήθεν τα πρακτικά εβραιομασωνικών συνελεύσεων όπου καταστρώνεται ένα εξωπραγματικό σχέδιο κατάκτησης του κόσμου. Πρόκειται για ένα ψεύδος κατασκευασμένο το 1903 από δύο πράκτορες της τσαρικής πολιτικής αστυνομίας, της Οχράνα, προκειμένου να δικαιολογηθούν και να ξεκινήσουν εκ νέου τα πογκρόμ.

Συχνά, οι Εβραίοι, τη στιγμή που σφαγιάζονται, ακούν τους δήμιούς τους να ουρλιάζουν: «Πληρώνετε για τον Τρότσκι!». Αυτό αποκρυσταλλώνει όλα τα στερεότυπα. Στις γελοιογραφίες, ο Τρότσκι απεικονίζεται σαν βαμπίρ με ματωμένα χείλη και γαμψή μύτη, καθισμένος ιππαστί σε έναν τοίχο του Κρεμλίνου, με το άστρο του Δαβίδ κρεμασμένο στον λαιμό του, επάνω από ένα βουνό κρανίων, ή όρθιος στη βάση ενός αγάλματος του Καρλ Μαρξ, περιστοιχιζόμενος από Εβραίους μπολσεβίκους και έτοιμος να θυσιάσει με μαχαίρι μια νεαρή παρθένα, τη Ρωσία.

Προσφιλής συνήθεια της «λευκής» προπαγάνδας είναι να υπενθυμίζει τα εβραϊκά ονόματα των τριών μπολσεβίκων ηγετών: του Τρότσκι, όπως και του Λεφ Κάμενεφ και του Γκριγκόρι Ζινόβιεφ. Τριών επαναστατικών δέντρων που κρύβουν ένα δάσος πολύ διαφορετικότερων αποχρώσεων. «Στο μεγαλύτερο μέρος του, ο εβραϊκός πληθυσμός παρέμεινε εντελώς εκτός του επαναστατικού κινήματος των εργατών που καταλάμβαναν τα εργοστάσια και των αγροτών που άρπαζαν τα χωράφια», έγραψε ο σιωνιστής Ρώσος οικονομολόγος Μπόρις Μπρούτσκους11. Εύποροι Εβραίοι χρηματοδότησαν τον Λευκό Εθελοντικό Στρατό. Ο τραπεζίτης Αβραάμ Χαλπέριν κατέβαλε 800.000 ρούβλια στον Κοζάκο Αταμάνο Αλεξέι Καλέντιν. Ένα συνέδριο Ουκρανών ραβίνων, που συγκλήθηκε στην Οδησσό τον Φεβρουάριο του 1918, επιβάλλει χερέμ (αφορισμό) στη σοβιετική κυβέρνηση. Η συνδιάσκεψη του Μπουντ, του εβραϊκού εργατικού κόμματος, στο Κίεβο τον ίδιο μήνα, καταδικάζει τη δράση των μπολσεβίκων με 762 ψήφους, έναντι 11 κατά και 7 αποχών. Ο σιωνιστής ηγέτης Ντάνιελ Πασμάνικ, πρόεδρος της Ένωσης Εβραϊκών Κοινοτήτων της Κριμαίας και μέλος, μεταξύ 1918 και 1919, της αντιμπολσεβικικής κυβέρνησης της Κριμαίας, συγχαίρει τον Εθελοντικό Στρατό, ο οποίος, όπως γράφει, «επέδειξε τέτοιον ηρωισμό και πνεύμα αυτοθυσίας σε αυτή τη γεμάτη αυταπάρνηση μάχη κατά των μπολσεβίκων (…) ώστε σήμερα, με επίγνωση όλων των ελαττωμάτων και των σφαλμάτων του, δεν μπορώ παρά να αναφωνήσω: “Βγάλτε το καπέλο και υποκλιθείτε προσευχόμενοι ενώπιον του Λευκού Στρατού!”»12. Ενός στρατού, όμως, του οποίου οι άντρες έμπαιναν στις πόλεις και στα χωριά φωνάζοντας «θάνατο στους Εβραίους» ή υποσχόμενοι να «σφάξουν όλο τον εβραίικο συρφετό».

Πολλές εβραϊκές οργανώσεις προσπαθούν να αφυπνίσουν την κοινή γνώμη στη Δύση, αρκετά κοινοβούλια της οποίας έχουν αποστείλει εκστρατευτικά σώματα για να βοηθήσουν τους «Λευκούς» να καταπνίξουν την επανάσταση. Ήδη, στις 18 Ιανουαρίου 1918, η εβδομαδιαία εφημερίδα «Evreiskaïa Nedelia» («Εβραϊκή Εβδομάδα») καταγγέλλει την «πογκρομιστική ατμόσφαιρα» που βασιλεύει στην Ουκρανία. Συστημένη τον Ιανουάριο του 1919 από την πλειονότητα των εβραϊκών κομμάτων, μια Κεντρική Επιτροπή Βοήθειας προς τα θύματα των πογκρόμ συλλέγει τις μαρτυρίες όσων επέζησαν. Καταρτίζει μια λεπτομερή απογραφή τους, την οποία γνωστοποιεί στα τμήματα του Ερυθρού Σταυρού και στις εβραϊκές οργανώσεις του εξωτερικού προκειμένου να την δημοσιεύσουν.

Μπροστά στη αίσθηση που προκαλείται στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, οι πογκρομιστές προσπαθούν να συγκαλύψουν τις πράξεις τους. Ο Πετλιούρα δηλώνει πως οι μπολσεβίκοι είναι εκείνοι που «τουφέκισαν και συνεχίζουν να τουφεκίζουν (…) τον εβραϊκό πληθυσμό»13, ενώ κατόπιν ισχυρίζεται: «Δεν γνωρίζω τίποτα για πογκρόμ, για λεηλασίες και για μαζικές δολοφονίες του φιλήσυχου εβραϊκού πληθυσμού, ούτε και δέχομαι ότι θα μπορούσε να έχει συμβεί κάτι τέτοιο»14.

Όσο για τον στρατηγό Αλεξέι φον Λάμπε, ο οποίος κατά τη δεκαετία του 1930 θα ενθαρρύνει τη συγχώνευση των «Λευκών» και των Ναζί ώστε «να ανατραπεί ο μπολσεβικισμός», υποβαθμίζει τα πογκρόμ σε «λεηλασίες και κατασχέσεις οι οποίες δεν έπλητταν επιλεκτικά τους Εβραίους, αλλά όλους τους κατοίκους της κατακτημένης πόλης» και οφείλονταν στις δυσκολίες ανεφοδιασμού με τρόφιμα. «Στις περιοχές όπου δρούσαν οι “Λευκοί”», ισχυρίζεται, «δεν υπήρχαν αντιεβραϊκά πογκρόμ, δηλαδή οργανωμένες δράσεις με στόχο να σκοτωθούν Εβραίοι ή να λεηλατηθούν οι περιουσίες τους»15.

Στις 8 Αυγούστου 1919, μια εβραϊκή αντιπροσωπεία ζητά από τον Ντενίκιν να καταδικάσει δημόσια τα πογκρόμ. Ο στρατηγός υπεκφεύγει. Ο –πιστός στο κόμμα των «Λευκών»– Ρώσος πρέσβης στο Παρίσι, Βασίλι Μακλάκωφ, τον προειδοποιεί για τον αρνητικό αντίκτυπο των πογκρόμ στους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς χρηματοδότες. Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, που δεν τρέφει κάποια ιδιαίτερη συμπάθεια προς τους Εβραίους και κύρια επιθυμία του είναι να συνενώσει όλους τους αντιπάλους της Σοβιετικής Ρωσίας, καλεί τον Ντενίκιν να «εμποδίσει τις δολοφονίες των Εβραίων στις περιοχές που ελέγχονται από τον στρατό του»16. Ωστόσο, ο Ντενίκιν δεν τολμά να έρθει αντιμέτωπος με το επιτελείο των αξιωματικών του, που στοιχειώνεται από το φάντασμα της εβραιο-μπολσεβικο-μασονικής συνωμοσίας, και αρκείται να προβεί σε αόριστες τυπικές καταδίκες. Παρά την υπεκφυγή αυτή, οι κυβερνήσεις του Λονδίνου, του Παρισιού, της Ουάσινγκτον και άλλων χωρών συνεχίζουν να παρέχουν πολιτική, οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη στους «Λευκούς».

Εξάλλου, ο Μακλάκοφ καθησυχάζει τον υπουργό της αντιμπολσεβικικής κυβέρνησης, Αλεξάντρ Κριβοσέιν: οι σύμμαχοί του θα αρκεστούν σε κάποιες λεκτικές καταδίκες των πογκρόμ και σε δυο-τρεις διακοινώσεις. «Ουσιαστικά, οι αξιώσεις τους σε αυτό το θέμα είναι τόσο χαμηλές, που μάλλον δεν θα δούμε πολλά περισσότερα»17, εξηγεί.

Στις 25 Μαΐου 1926, ως εκδίκηση για τα θύματα των πογκρόμ, ο Σαμουήλ Σβάρτσμπαρντ θα σφαγιάσει στο Παρίσι εκείνον που κι ο ίδιος ο Μακλάκοφ αποκαλεί «πογκρομιστή Πετλιούρα». Κατά τη δίκη του δολοφόνου, ο Γάλλος στρατηγός Ανρί Φρεϋντενμπέργκ δηλώνει: «Ο Πετλιούρα είχε πάντοτε συμπεριφερθεί ως φίλος της Γαλλίας και κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια να συνεργαστεί με τον πλέον φιλικό τρόπο με τις γαλλικές δυνάμεις κατοχής»18.


Διαβάστε επίσης:

Εβραιομπολσεβικισμός: Όταν το μίσος για τον κομμουνισμό τροφοδοτούσε τον αντισημιτισμό

  1. Lidia Miliakova (επιμ.) και Nicolas Werth (γαλλική έκδοση), «Le Livre des pogroms. Antichambre d’un génocide. Ukraine, Russie, Biélorussie, 1917-1922», Calmann-Lévy – «Mémorial de la Shoah», Παρίσι, 2010.
  2. όπ. π.
  3. Albert Londres, «Grands Reportages à l’étranger», Arthaud, Παρίσι, 2017.
  4. Lidia Miliakova και Nicolas Werth, «Le Livre des pogroms», ό.π.
  5. «Izvestia», Μόσχα, 27 Ιουλίου 1918. Πρβλ. «L’Antisémitisme en Russie. De Catherine II à Poutine», Tallandier, Παρίσι, 2009.
  6. Αναφέρεται από Vassili Choulguine, «Ce qui en eux ne nous plaît pas» (στα ρωσικά), Khors, Αγία Πετρούπολη, 1992.
  7. Αναφέρεται στo Lidia Miliakova και Nicolas Werth, «Le Livre des pogroms», ό.π.
  8. Πολιτική αστυνομία επιφορτισμένη με την καταπολέμηση των εχθρών του καθεστώτος των μπολσεβίκων.
  9. Έκθεση του Ia. R. Livchits, εκπροσώπου της Κεντρικής Επιτροπής Βοήθειας στα θύματα των πογκρόμ, αναφέρεται από Lidia Miliakova και Nicolas Werth, «Le Livre des pogroms», ό.π.
  10. Αναφέρεται στο Oleg Boudnitsky, «Les Juifs et la révolution russe» (στα ρωσικά), Gesharim, Μόσχα, Ιερουσαλήμ, 1999.
  11. όπ. π.
  12. Daniel Pasmanik, «Les Années révolutionnaires en Crimée» (στα ρωσικά), Société Anonyme Imprimerie de Navarre, Παρίσι, 1926.
  13. Αναφέρεται στο Lidia Miliakova και Nicolas Werth, «Le Livre des pogroms», ό.π.
  14. Simon Petlioura, «Le commandant en chef prisonnier d’espoirs chimériques» (στα ρωσικά), Letny Sad,]Μόσχα-Αγία Πετρούπολη, 2008.
  15. «Alexei von Lampe», «Possiev», αρ. 3, Μόσχα, 1981.
  16. Oleg Boudnitski, «Les Juifs russes entre les rouges et les blancs» (στα ρωσικά), «Rosspen», Μόσχα, 2005.
  17. όπ. π.
  18. Alain Desroches, «Le Problème ukrainien et Simon Petlura. Le feu et la cendre», Nouvelles Éditions Latines, Παρίσι, 1962.

Μπορεί να σας ενδιαφέρουν επίσης:

Πρόσφατα άρθρα

Η ευτυχία βρίσκεται στα εμπορικά κέντρα…

Στην αρχή υπήρχε το Κάουντρι Κλαμπ Πλάζα του Κάνσας Σίτι. Χτισμένο στη δεκαετία του ’20, μέρος ενός ευρύτερου συνόλου συνοικιών μόνο με κατοικίες, το Πλάζα υπήρξε το πρώτο μεγάλο προαστιακό εμπορικό κέντρο στον κόσμο που οργανώθηκε σε τέλεια συνάρτηση με το αυτοκίνητο.

Ανορεξία, μια κοινωνική ασθένεια

Η νευρική (ψυχογενής) ανορεξία,αυτή η σοβαρή διαταραχή της διατροφικής συμπεριφοράς, που μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο, απειλεί ιδιαίτερα τις κοπέλες των εύπορων κοινωνικών στρωμάτων

Η δαιμονική μηχανή

Ήδη αντιμέτωπη με υγειονομικά, οικολογικά, οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, η γαλλική κοινωνία δέχεται καταιγισμό από επιπλέον χτυπήματα υπό τη μορφή τρομοκρατικών επιθέσεων. Θέλουμε λοιπόν να την κινητοποιήσουμε «πολεμικά».

Όταν τα περιοδικά άρχισαν να πωλούν το κοινό τους στους διαφημιζόμενους

Μέσα σε δύο αιώνες, η οικονομία της αγοράς δημιούργησε έναν νέο τύπο ανθρώπου: τον καταναλωτή. Όμως, πώς ακριβώς η αυτάρκης οικογένεια του 18ου αιώνα, που κατείχε μονάχα μερικά χρηστικά αντικείμενα, μετατράπηκε σε νοικοκυριό-αποθήκη, όπου συσσωρεύονται χιλιάδες αντικείμενα;

Ημερολόγιο

Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  

Social